Умардаас гялалзах од: Финляндын боловсролын тогтолцоо

2013 оны 12-р сарын 23. 04:07 Уншсан тоо: 5470   •   Сэтгэгдэл: 0

ТАЙЛБАР: Одоогоос дөч гаруй жилийн өмнө Европ тивийн хамгийн хоцрогдсон үндэстний нэг нь финчүүд байв. Тухайн үед Финлянд ой мод гэх мэт түүхий эдийн экспортоос хамаарсан хөдөө аж ахуйн орон байжээ. Харин өнөөдөр Финлянд мэдлэгийн эдийн засаг, технологиор Европт тэргүүлэгч 5 улсын нэг юм. Мөн энэ улс сүүлийн 10 гаруй жилийн турш дэлхий дахины өрсөлдөөний индексээр тэргүүлэгч орны эгнээнд тогтмол бичигджээ. Тэгвэл финчүүдийн үсрэнгүй хөгжлийн нууц юу байв?  

Финляндын хөгжлийн нэг нууц нь маргаангүй финчүүдийн боловсрол юм. 2012 онд Финлянд Пирсон фирмийн үнэлгээгээр дэлхийд хамгийн шилдэг боловсролтой орноор шалгарчээ. Ингээд энэ улсын боловсролын амжилт бусад хөгжингүй орнуудын хувьд бас нэг нууц болсон юм. Харин монголчуудын хувьд Финляндын боловсролын тогтолцоо бүр ч хачирхалтай байж магадгүй. Энэ нь 20-иод жилийн өмнө монголчууд хоцрогдолын үндэс хэмээн итгээд эвдэж орхисон ЗХУ-ын үеийн тогтолцоог тэр чигээр нь хуулсан мэт ажээ.   

Финчүүд бүх шатанд (СӨБ, бага, дунд, дээд боловсрол) үнэ төлбөргүй боловсрол эзэмшдэг байна. Хэдийгээр хувийн сургууль байгуулан ажиллуулах боломжтой боловч ийм сургууль сургалтын төлбөр авах ёсгүй ба хэрэгтэй бүх зардлыг улсаас олгоно. Энэ нь хэрэг дээрээ Финляндад хувийн сургууль байхгүй гэсэн үг юм. Финляндад бүх сургууль, түүний дотоор “хувийн” гэгдэх сургуулиуд улсаас тогтоосон нэгдмэл сургалтын хөтөлбөрийг баримтлах ёстой ба хөтөлбөрийг дураар өөрчилж үл болно.

Финляндад сургуульд элсэн орох нас 7-8 бөгөөд энэ наснаас өмнө сургуульд элсэхийг зөвшөөрдөггүй. Энэ улсад бага, дунд сургууль цугтаа байх бөгөөд бага, дунд шатны сургуулийг 9 жилийн бүрэн дунд сургууль гэнэ. Сурагчид анги дэвшихдээ сургалтын агуулгыг зохих түвшинд заавал эзэмших ёстой ба шаардлагатай гэж үзвэл анги дэвшилгүй улирч, хичээлээ дахин судалдаг байна.   

Сурагчид суурь боловсролын сургууль төгссөний дараа хоёр сургуулийн нэгийг сонгодог байна. Нэг нь ТМС буюу техник мэргэжлийн сургууль бөгөөд сурагчид ТМС-д 3 жил сурсны дараа ажлын талбарт гарах, эсвэл политехникийн дээд сургуульд элсэж, дээд боловсрол эзэмших бүрэн боломжтой. Нөгөө нь ерөнхий боловсролын ахлах сургууль бөгөөд энэ сургуулийг төгсөгчид их сургууль буюу политехникийн дээд сургуульд элсэх боломжтой юм. Фин сурагчид дунд сургууль дүүргээд ТМС-д элсэх үү, ЕБС-д элсэх үү гэдгээ сурлагын амжилт бус, харин сайн дурын үндсэн дээр шийднэ.

Финляндын их, дээд сургуулиуд төлбөргүй боловч янз бүрийн глобал рейнтингийн компаний үнэлгээгээр дэлхийн хамгийн шилдэг их сургуулиудын эрэмбэ өөд өгссөөр байна. Өнөө үед тус улсын их сургуулиудаас дэлхийн шилдэг 100 их суруулийн тоонд орох болжээ. Финляндын их, дээд сургуулиуд өнөөгийн Финляндын шинжлэх ухаан, технологи, инновацийн хөгжлийн хүчирхэг хөдөлгүүр нэгэнт болсон байна.

Финляндын боловсролын тогтолцооны өнөөгийн хөгжлийн эх үндэс юу вэ? Фин судлаачдын хувьд тус улсын боловсролын хөгжлийн хамгийн чухал алхам нь 1970-аад онд эхэлсэн боловсролын нүсэр шинэчлэл юм. 1970-аад оноос өмнө Финляндын боловсролын тогтолцоо тус улсыг үсрэнгүй хөгжилд хөтлөх чадамжгүй байжээ.

Товчоор хэлбэл, тухайн үеийн Финляндын боловсролын нөхцөл байдал зарим талаар өнөөгийн Монголтой нэлээд төстэй байв. Боловсрол нийгмийг бүхэлд нь боловсруулан хөгжүүлэх цогц тогтолцоо бус, харин хувийн сургуулиуд буюу гимназуудад голдуу түшсэн эрэмдэг тогтолцоо байжээ. Энэ үед ахлах сургуулиудын гуравны хоёр нь хувийн эзэмшилд байсан гэдэг. Улсын хэмжээнд сургалтын хөтөлбөрийн цэгцтэй бодлого ч гэж байсангүй. Энэ бүхний үр дагавар боловсрол нийгмийн зарим бүлэг буюу мөнгөтэй хүмүүст үйлчилж байснаар илэрчээ. Улмаар энэ тогтолцоо фин хүн бүр боловсролтой болж, улс нь хөгжихөд саад болж байв.

Ингээд Финлянд улс ард түмнээ боловсролын тэгш боломжоор хангах, үүнд зориулж багш боловсрол,  сургалтын хөтөлбөрөө үндсээр нь шинэчлэхэд чиглэсэн бодлогод эрс шийдвэртэй шилжин орсон юм. Энэ нь юуны өмнө замбараагүй олон хувийн дунд сургуулиудыг татан буулгаж, улсын сургуульд нэгтгэх арга хэмжээгээр эхэлсэн байна. Шинэчлэлийн эрс, цогц бодлогын үр дүнд финчүүд баян, ядуу, эсвэл нийгмийн гаралаас үл хамааран бүх нийтээрээ боловсролын бүх түвшинд тэгш боломжоор хангагдаж, нийтээрээ чанартай боловсрол эзэмшсэн ба энэ нь мэдлэгийн эдийн засгийн хөгжлийн тулгуур болсон юм.

Гэхдээ финляндын судлаачид тус улсын боловсролын амжилт нь боловсролын бодлогод финчүүдийн соёлын хүчин зүйлийг харгалзаж байсантай их холбоотой гэж үзэж байна. Финляндын эрдэмтэн Сахлбергийн онцолсноор “баруун талаараа аварга хаант улс (Швед), зүүн талаараа бүр ч том эзэнт гүрэн (Орос)-ий хооронд шахагдсан” финчүүд үндэстний сонирхолыг тэргүүнд тавьж, харин боловсролын бодлогоо аль нэг үзэлд сохроор шүтсэн улс төрийн золиос болгоогүйн ач тус ажээ.

 

ОРШИЛ

2001 онд анхны PISA үнэлгээний үр дүнг мэдээлснээс хойш Финлянд олон улсад боловсролын гол манлайлагч улс гэгдэх болжээ. Өнгөрсөн арав гаруй жилийн хугацаанд тус улс PISA-ийн бүх үнэлгээнд хамгийн тэргүүний эгнээнд тогтмол эрэмблэгдэж ирэв. Ялангуяа сургуулиуд нь гайхалтай жигд амжилт үзүүлсэн нь тус улсын гүйцэтгэлийн талаар цохон тэмдэглэх зүйл болж байна. Сургуулиудын хооронд амжилтын ялгаа маш өчүүхэн ийм орон Финляндаас өөр байхгүй билээ. Мөн нэг сургуульд хамгийн дээгүүр ба доогуур амжилт гаргаж буй сурагчдын ялгаа гайхалтай бага ажээ. Ажваас фин сургуулиуд гэр бүлийн байдал, нийгэм-эдийн засгийн байр сууриас нь үл хамааран бүх сурагчдад сайн хүрч үйлчилдэг ажээ. Эдгээр шалтгааны улмаас фин сургуулиуд нэг төрлийн жуулчдын зорьдог газар болж хувирчээ. Жил бүр зуу зуун сурган хүмүүжүүлэгч, бодлого боловсруулагч нар финчүүдийн амжилтын нууцаас суралцахаар Хелсинки рүү аялдаг байна.

2000 оноос өмнө Финлянд нь дэлхийн хамгийн шилдэг боловсролын тогтолцооны талаар өгүүлэх хэн нэгний жагсаалтад ховорхон харагддаг байв. Зарим талаар үүнийг Финлянд олон улсын унших, бичих чадварын үнэлгээнд үргэлж сайн амжилт үзүүлдэг, харин 1962-1999 оны хооронд явуулсан математик, шинжлэх ухааны олон улсын таван өөр үнэлгээнд хэзээ ч дундажаас дээш гарч байгаагүй гэдэгтэй нь холбон тайлбарладаг. Гэвч энэ үл анзаарагдам байдал нь Финлянд сүүлийн дөч гаруй жилийн хугацаанд аажим, тогтвортой ахиц дэвшил гарган боловсролоо шинэчилж, сайжруулж байсантай холбоотой ажээ. Тус улсын өнөөгийн амжилт нь ямар нэг удирдагч буюу улс төрийн намын явуулсан огцом шинэчлэлийн үр дүн гэхээс илүү тогтвортой үйл явцаас шалтгаалсан байна.

Энэ бүлэгт Финляндын боловсролын шинэчлэлийн хувьсал өөрчлөлт нь Дэлхийн 2-р дайнаас хойшхи тус улсын эдийн засаг, улс төрийн хөгжилтэй нягт уялдаатай явж ирсэн бөгөөд Финий боловсролын амжилтын түүхийн чухал хэсэг нь соёлын хүчин зүйлс байсан гэдгийг өгүүлэх болно. Гэхдээ эдгээр нь амжилтын бүх түүх биш юм. Финляндын амжилтыг давтаж, давахыг хүсэгчдийн хувьд сурч авч болох боловсролын өөр бодлого, практик энэ улсад бас бий.

Зарим олон улсын ажиглагчид Финий амжилтыг үндэстний онцлог түүх, соёлоор нь голлон тайлбарлах боломжтой гэж үздэг. Тэдгээр ажиглагчид бусад орнууд өөрт хэрэгтэй ямар нэг зүйлийг Финляндаас сурч чадна гэж хэлж чадахгүй байна. Жишээ нь, үүнд эргэлзэгчид Финлянд нь соёлын хувьд нэгдмэл гэдгийг онцолдог. Хэдийгээр өнөө үед сурагчдын бараг тал хувь нь цагаачдаас бүрддэг сургуулиуд Хелсинкид байгаа боловч дээрх нь яах аргагүй үнэн юм. Тэд Финляндын нийт эдийн засгийн байдлыг цэцэглэн хөгжиж буй мэдээллийн технологийн салбараар нь харж, харин тус улсын нэг сурагчид ногдох дундаж зардал нэг сурагчид хамгийн их хөрөнгө зарцуулдаг улсуудаас, түүний дотор АНУ-аас нэлээд доогуур гэдгийг анзаарч авч үздэггүй. Тэд ахлах сургууль төгсөгчдийн шилдэг дөрөвний нэгийг маш өрсөлдөөнтэй багш бэлтгэх хөтөлбөр рүү татдагаараа багш нь өнөө үед фин залуусын дунд хамгийн нэр хүндтэй мэргэжил гэдгийг онцолдог. Гэвч тэд энэ нь үргэлж ийм байсан эсэх, эсвэл тус улс багш болон багшийн ажлын байр суурийг дээшлүүлэх талаар онцгой арга хэмжээ авсан эсэхийг асуудаггүй юм.

 

ФИНИЙ БОЛОВСРОЛЫН ТОГТОЛЦООНЫ ТҮҮХ

Финлянд нь харьцангуй залуу улс юм. Тус улс 1917 онд Зөвлөлтөөс тусгаар тогтнолоо олж авчээ. Финлянд Дэлхийн 2-р дайнаар дамжин тусгаар тогтнолоо хадгалж үлдэхийн тулд урт удаан, хэцүү тэмцэл явуулсан юм. 4 сая хүрэхгүй хүнтэй үндэстний хувьд дайн гамшиг сүйрэл байв. Дайны улмаас 90 000 хүн амиа алдаж, 60 000 хүн тахир дутуу болж, 50 000 хүүхэд өнчирч хоцорчээ. Үүнээс гадна ЗХУ-тай байгуулсан 1944 оны энхийн гэрээгээр өөрийн газар нутгийн 12 хувийг хүчинд автан алдаж, 450 000 фин иргэдийг нүүлгэн шилжүүлэх шаардлагатай тулжээ. Зөвлөлтийн цэргийн бааз Хелсинкийн ойролцоох хойгт байрласнаар энэ улсад коммунист нам хууль ёсны статустай болсон юм.

1945 онд дайны дараах сонгуулиар парламентийн суудлыг гурван нам бараг тэнцүү хувиар эзлэв: социал демократууд, Газар тариалангийн төв нам, коммунистууд. 1950-иад онд Консерватив нам улс төрийн гол чухал хэлэлцээрүүдэд оролцох хэмжээнд хангалттай хүчтэй болжээ. Олон намын тогтолцоо нь ямар нэг гол чухал бодлогын хөтөлбөр хэрэгжүүлэхийн тулд улс төрийн консенсус (хамтын тохиролцоо) хөгжүүлэхийг жам ёсоор шаардсан ба ийм тохиролцоонд тэргүүлэх ач холбогдолтой нэг салбар нь Финий боловсролын тогтолцоог дахин байгуулж, түүнд модернизаци явуулах байв.

Дайны дараах шинэ парламентын өвлөн авсан боловсролын тогтолцоо нь тэгш бус, орчин үеийн аж үйлдвэржсэн нийгмээс илүүтэйгээр хөдөө аж ахуй зонхилсон нийгмийн хэрэгцээг тусгасан байжээ. Хэдийгээр тус улсын хүн амын 60 хувь нь 1960-аад оны сүүл үе хүртэл хөдөө амьдарч байсан боловч хотжилтын үйл явц дайны дараагаас бодитоор эхэлсэн бөгөөд дараагийн арав гаруй жилд гуравны хоёр нь хотод амьдрах хэмжээнд хүртэл эрчимжив.

1950-иад онд ихэнх фин залуус 6 жилийн суурь (бага) боловсрол эзэмшдэг байв. Харин хот буюу засаг захиргааны нэгж бүхий томоохон сууринд амьдарч буй хүмүүс дунд боловсролд хамрагдах боломжтой байжээ. Энэ үед хоёр төрлийн дунд боловсрол байв. Нэг нь зарим орон нутаг өөрөө удирдан ажиллуулдаг, хоёр буюу гурван жилийн нэмэлт боловсрол олгох орон нутгийн сургууль юм. Энэ нь томхон хот сууринд амьдрах завшаан бүхий иргэдэд цаашид техник мэргэжлийн боловсрол эзэмших боломж олгоно. Нөгөөх нь таван жилийн боловсрол олгож, улмаар ахлах сургууль (гимназ), их сургуульд дэвшин сурах боломж олгодог дүрмийн сургууль юм. 1950-иад онд фин залуусын дөрөвний нэг орчим нь л дүрмийн сургуульд хамрагдаж байсан бөгөөд тэдгээр сургуулийн гуравны хоёр нь хувийн эзэмшилд байв.

Дараагийн арав гаруй жилийн хугацаанд дүрмийн сургуулийн элсэлт огцом нэмэгдэж, сурагчийн тоо 34 000-аас 270 000-д хүрэв. Энэ өсөлтийн ихэнх нь 1950-иад оноос засгийн газрын татаас авч, илүү нийтийн хяналт дор байх болсон хувийн суруулиудад хамаарч байлаа. Энэ өсөлт хүүхдүүддээ илүү их боловсролын боломж олгох гэсэн жирийн финчүүдийн эрмэлзэлийн илэрхийлэл байсан төдийгүй тус орны улс төрийн удирдагчдад илгээх сануулга болжээ. Дайны дараах арван жилд парламент боловсролын шинэчлэлийн гурван комисс удаа дараа байгуулав. Комисс тус бүрээс гаргасан зөвлөмж нь Финляндын бүх залуу хүмүүст сурч боловсрох илүү тэнцүү боломж олгох шаардлага улам нэмэгдсэнээс үүдэн үүнд нийцсэн боловсролын тогтолцоо байгуулах, энэ үйл хэрэгт зориулан олон нийтийн дэмжлэг, улс төрийн хүсэл зориг бий болгоход чухал түлхэц болсон байна.

1945 онд байгуулсан анхны комисс бага сургуулийн сургалтын хөтөлбөрт анхаарлаа хандуулсан бөгөөд комисс тухайн үед ихэнх фин сургуулийн онцлог болж байсан, сургалтын төлөвлөгөөний агуулгыг хатуу баримталдаг Герман сургуулийн загварыг сөргүүлэн илүү хүмүүнлэг, хүүхэд төвтэй алсын харалтыг дэвшүүлж тавив. Мөн энэ комисс өөрийн ажлын хүрээнд 300 сургууль дээр судалгаа явуулсанаар судалгаа нь бодлогын хөгжлийг хэрхэн залуурдаж болох вэ гэдгийн жишээг харуулж, санал болгосон ажээ.

1946 онд байгуулсан хоёрдахь комисс сургуулийн тогтолцооны зохион байгуулалтад анхаарлаа хандуулав. Комисс бүх сурагчдад зориулсан (бага, дунд сургуулийг хамтатгасан 1-8 дугаар анги бүхий) нийтлэг сургууль байгуулахыг дэмжин санал болгов. Гэвч энэ нь их сургуулиуд, дүрмийн сургуулийн багш нарын зүгээс эсэргүүцэлтэй тулгарч, улмаар комиссын тайлан дахь зөвлөмжүүд удалгүй мартагджээ.

Гэвч арван жилийн дараа нийтлэг буюу цогц сургуулийн санаа Сургуулийн хөтөлбөрийн комиссын зөвлөмжид дахин хөндөгдөв. Энэ удаа тус санааг орхисонгүй. Комисс Финляндад дүрмийн сургууль ба орон нутгийн сургуулийг нэгтгэж, заавал эзэмших боловсролыг орон нутгийн захиргааны удирдлага дор 9 жилийн дунд сургуулиар олгох зөвлөмж гаргасан байна. Энэ санал суурь үнэт зүйлс ба итгэл үнэмшлийн талаар үлэмж маргаан дэгдээв. Бүх сурагчийг зөвхөн дүрмийн сургуулийн сурагчдаас шаарддаг түвшинд боловсруулан сургаж чадах уу? Бүх залуус өндөр түвшинд боловсрол эзэмших нь нийгэмд хэрэгтэй юу? Бүх залуус (дүрмийн сургуульд шаарддаг) фин, швед хэлнээс гадна гуравдахь хэл мэдэх үнэхээр хэрэгтэй юу, үүнийг тэднээс хүлээх нь шударга уу? Дараагийн хэдэн жилд энэ маргаан үргэлжлэв. Гэвч эдийн засгаар өрсөлдөх Финляндын санаархал ихээхэн нэмэгдэж, нийгэм, эдийн засгийн тэгш байдлыг хангах шаардлага нэмэгдэх тусам парламентад ирэх шахалт нь шинэ нийтлэг сургууль байгуулах зөвлөмжийг анхааран авч үзэхэд хүргэсэн байна. Эцэст нь 1968 оны 11-р сард парламент давуу олонхын саналаар 9 жилийн (бага, дунд сургуулийн хамтатгасан) цогц дунд сургууль бүхий шинэ суурь боловсролын тогтолцоо байгуулах хууль баталжээ.

Суурь боловсролын цогц сургуулийн санаа тойрсон улс төрийн үйл явцыг ахин дахин хөндөж буй шалтгаан нь ихэнх фин шинжээчид бага, дунд сургуулийг хамтатгасан цогц сургууль (фин хэлээр peruskoulu) нь дараагийн бүх шинэчлэлийн суурь болно гэдэгт итгэдэгт байгаа юм. Гадаад ертөнцөд Финий боловсролын түүхийг хөрвүүлэн ойлгуулагч гэдгээр танигдсан, Олон улсын хөрвөх чадвар, хамтын ажиллагааны төвийн захирал Паси Сахлберг тус тайлан илтгэлд зориулан ярилцлага өгөхдөө “Цогц сургууль нь зүгээр нэг сургуулийн зохион байгуулалтын хэлбэр биш юм. Энэ нь боловсролын философи, мөн бүх хүүхдэд хэрэгтэй, бас тэдэнд хүртээх ёстой тэр зүйлд зориулсан нийгмийн үнэт зүйлсийн бат бэх цогц юм” гэж сануулсан юм.

Сургуулийн зохион байгуулалт зэрэгцээ хэлбэрээс нэгдмэл цогц тогтолцоонд шилжих нь том сорилт байсан бөгөөд шилжилтийн үе шат удаан, болгоомжтой үргэлжилж байлаа. Хэрэгжүүлэлтийн ажил 1972 он хүртэл эхлээгүй байна. Энэ ажил анх хойд Финляндад эхэлж, улмаар илүү олон хүн ам бүхий өмнөдийн хот, суурин руу зөвхөн аажмаар шилжжээ. Шинэ цогц тогтолцоог хамгийн сүүлд өмнөдийн засаг захиргааны нэгжүүдэд 1977 онд хэрэгжүүлсэн ажээ (Зураг 1).

Нэгдмэл тогтолцоонд шилжих шинэчлэлийн явцад хувийн сургуулиудыг нийтийн сургуульд нэгтгэсэн байна. Ингэснээр 1970-аад оноос Финляндад суурь боловсролыг үндсэндээ улсын сургуулиуд дангаар олгох болжээ. Гэхдээ энэ нь хувийн сургуулиудыг бүрэн хориглосон хэрэг биш байлаа. Паси Сахлбергийн хэлснээр “Америкчуудын хувьд энэ санааг (Финляндад хувийн сургууль байдаггүй гэдгийг) бүрэн ойлгоход хэцүү юм шиг байж магадгүй. Гэвч энэ бол үнэн юм. Финляндад зөвхөн цөөн тооны бие даасан сургууль бий. Хэдий тийм боловч тэднийг улсаас бүрэн санхүүжүүлдэг. Тэдний алинд нь ч сургалтын төлбөр авахыг зөвшөөрдөггүй. Мөн хувийн их сургууль байдаггүй. Энэ нь бодит байдал дээр Финляндад бүх хүн СӨБ, эсвэл Ph.D байна уу ялгаагүй улсын сургуульд явдаг гэсэн үг.” (Орч.)

2005 онд нийтдээ суурь боловсролын гэрчилгээ олгох зөвшөөрөлтэй 3579 сургууль байснаас 59 (1.6%) нь хувийн сургууль байв. Харин ахлах сургуулиудын 8 хувь нь хувийнх ажээ. Гэхдээ хувийн сургуулиуд нь үндэсний сургалтын хөтөлбөрийг хатуу мөрдөх ёстой. Финляндад маш цөөн тооны олон улсын хувийн сургууль байх ба тэдэнд сургалтын төлбөр авахыг зөвшөөрдөг байна (Эх сурвалж: Elina Kilpi) (Орч).

 

Зураг 1: Финляндын боловсролын тогтолцоо

 

        

Боловсролын үндэсний зөвлөлийн Ерөнхий захирал, Боловсролын яаманд 25 жил ажилласан туршлагатай Жукка Саржала шинэ хууль хэрэгжүүлэх төлөвлөлтийг тэргүүлэн хариуцаж байсан яамны ажилтны хувьд тулгарсан сорилтыг ингэж тодорхойлсон юм:

“Миний өмнө тулгарсан сорилт энэ шинэчлэл Финий өнцөг булан бүрт бүрэн хэрэгжинэ гэдгийг баталсан төлөвлөгөө боловсруулах байв. Тогтолцооны шинэчлэлд хойрго олон тооны орон нутаг байлаа. Иймд хуулийн мандат чухал болсон. Энэ бол хуучин тогтолцоонд дассан багш нарын хувьд үлэмж бөгөөд түвэгтэй маш том шинэчлэл байсан юм. Тэд шилж авсан хүүхдүүдтэй сургуульд хичээл зааж дассан, харин цэцэн сэргэлэн ба тийм бус хүүхдүүд нэг ангид суух сургуулийн тогтолцоонд ердөө бэлэн биш байв. Энэ нь зарим сургуульд хэрэгжихдээ настай багш нар нь тэтгэвэрт гарч, шинэчлэлийг хүлээн авах хүртэл хэдэн жилийг авсан.”

Ахмад багш нарын түгшүүрийг арилгах, тусдаа сургуулийн хуучин тогтолцоог нэгдмэл тогтолцоо болгоход тулгарсаар буй зарим хүндрэлийг шийдвэрлэх гол арга зам нь цогц сургуульд зориулсан үндэсний шинэ цөм сургалтын хөтөлбөр боловсруулах байв. Хөтөлбөр боловсруулах үйл явцад хэдэн зуун багшийг оролцуулсан бөгөөд үүнд 5 жил зарцуулжээ (1965-1970). Нийтлэг сургуулийн талаарх зарим шүүмжлэгчдийг айдсаас нь чөлөөлсөн нэг чухал шийдвэр нь ахлах ангид сурагчдын чадвар ба сонирхолын зарим ялгаа, ялангуяа математик, гадаад хэлний чадварын ялгааг харгалзан үзэж, тохируулах байсан юм. Сургуулиуд эдгээр хичээлээр гурван түвшний сургалт санал болгов. Энэ нь анхан, дунд, гүнзгий шатны сургалт юм. Анхан шатны сургалт нь орон нутгийн сургуульд үздэг түвшний зүйл бол гүнзгий шат нь хуучнаар дүрмийн сургуулийн түвшинд заадаг зүйл байв. Чадвараар нь бүлэглэх энэ хэлбэр байхгүй болох хүртлээ буюу 1980-аад оны дунд үе хүртэл оршин тогтножээ.

Магадгүй, сургуулийн нэгдмэл тогтолцоонд шилжих шилжилтийн хамгийн ач холбогдолтой, удаан хугацааны үр дагавар юу вэ гэвэл энэ нь ар гэрийн байдлаас үл хамааран бүх сурагчид тэгш хүртээмжтэй үйлчилж чадах сургуулийн тогтолцоо байгуулах нь маш өндөр түвшний мэдлэгтэй багшлах боловсон хүчин шаардана гэдгийг ойлгосон явдал байв. Паси Сахлбергээс дахин иш татвал:

“1970-аад оны эхээр бодлого боловсруулагчид хэрэв бүх фин сурагчийг нэг төрлийн сургуульд оруулж, нэгэн ижил хөтөлбөр бүрэн эзэмшихийг шаардах ийм үлэмж санаархал бүхий цогц сургуулийн шинэчлэлийг амжилттай хэрэгжүүлье гэвэл энэ нь дэмжлэгийн янз бүрийн тогтолцоо төдийгүй багш бүрээс өөр түвшний [өөрөөр хэлбэл, илүү дээд түвшний] ойлголт, мэдлэг шаардах болно гэдгийг ойлголжээ.”

Дээрх танилт нь багшийн сургалтыг семинариум (багшийн коллежтэй дүйх Финий сургууль)-аас их сургуульд шилжүүлж, улмаар бага ангиас ахлах анги хүртэлх бүх багш магистрын зэрэгтэй байхыг багшийн ажил эрхлэх нөхцөл болгон шаардсанаар багш мэргэжлийн шалгуурыг мэдэгдэм өөрчилсөн өргөн хүрээний цогц шинэчлэлд хүргэв. Багш бэлтгэх шинэ хөтөлбөрийн аргазүй ба агуулгыг дараагийн хэсэгт дэлгэрэнгүй өгүүлэх болно. Финлянд нь мөн үндэсний сургалтын хөтөлбөр нь хувиран өөрчлөгдөх удаан хугацааны явцад хөгжиж ирсэн ажлын байранд багшийг сургах тогтолцооны уламжлалтай орон юм. 1972-1977 оны хооронд боловсролын шинэ бүтцэд эрчимтэйгээр дасан зохицох үйл явцад Финлянд бүх мужийн бүх багш заавал хамрагдах тусгайлсан, цогц багшийн сургалтийн хөтөлбөртэй болжээ.

9 жилийн суурь боловсролын сургуулийн тогтолцоог хэрэгжүүлсний гуравдахь гол үр нөлөө нь ахлах дунд боловсролын эрэлтийг үлэмж нэмэгдүүлсэн явдал байв. 1970-аад онд фин насанд хүрэгчдийн зөвхөн 30 хувь нь ахлах дунд (буюу бүрэн дунд) боловсролын гэрчилгээтэй байжээ. Өнөө үед энэ нь 80 хувийг давсан ба 24-35 насныхны дунд 90 хувьтай байна. Энэ гойд өсөлт 1985 онд явуулсан радикал цогц шинэчлэлтэй тодорхой хэмжээгээр холбоотой юм. Энэ шинэчлэлээр ерөнхий ахлах дунд сургуулийн уламжлалт бүтцийг тогтолцоон дотроо олон сонголт бүхий хамаагүй уян хатан, модул бүтцээр орлуулжээ (Зураг 1). Ойрын жилүүдэд ерөнхий дунд сургуулийн модернизаци нь 9 жилийн суурь боловсролын сургууль төгсөгчдийн 42 хувийг элсүүлэх хэмжээнд өргөжин тэлж, бэхжиж буй (мэргэжлийн боловсрол, сургалт гэдгээр танигдсан) техник, мэргэжлийн дунд сургуулиас тодорхой харагддаг юм. Мэргэжлийн дунд сургуулийн нэр хүнд өсөн нэмэгдэж буйн нэг шалтгаан нь Финлянд улс саяхнаас политехникийн цогцолбор коллежууд байгуулж, үүгээр мэргэжлийн сургуулийн сурагчдад дээд боловсрол эзэмших бололцоог олгосонд байгаа ажээ. Өнөөдөр техник, мэргэжлийн ахлах дунд боловсрол нь их сургуульд суралцах боломжийг давхар олгож байна. Иймд дээд боловсрол нь техник, мэргэжлийн сургуулийн сурагчдад бүрэн нээлттэй бөгөөд техник, мэргэжлийн боловсрол нь дээд боловсролд хөтлөх найдвартай зам болжээ. Үүний үр дүнд залуу финчүүдийн 43 хувь нь хорин насандаа дээд боловсролын байгууллагад элсэн орж байна. Энэ нь OECD-ийн орнуудын дундаж 25 хувь байдгаас хамаагүй дээгүүр бөгөөд Европын хамгийн дээгүүр хувь юм. Түүгээр зогсохгүй Финляндад техник, мэргэжлийн боловсрол ба мэргэжлийн амьдралын хооронд бат бэх холбоо бий болгох хүрээнд ажлын байранд суурилсан сургалтын санаачлагыг нэмэгдүүлэх талаар их зүйлийг хийж байна.

 

Финлянд дахь эдийн засгийн хөгжил ба сургуулийн соёл                                           

Сүүлийн хорь гаруй жилийн хугацааны Финий боловсролын тогтолцооны хувьслын түүх нь орчин үеийн Финий эдийн засгийн хөгжилтэй салшгүй холбоотой юм. 1970-1990-ээд оны 9 жилийн суурь боловсролын сургуулийн хөгжил цэцэглэлтийг Финий төрийн халамжийн хөгжил ба нийгэм, эдийн засгийн илүү тэгш байдлын төлөөх үндэстний зорилттой нь холбон харах хэрэгтэй. Гэхдээ сүүлийн хорь гаруй жилийн хугацаанд Финляндын сургуулиудад дээрх шиг төдийлэн ил харагдаагүй, гэхдээ ижил хэмжээнд гарсан их өөрчлөлт нь Финий эдийн засагт гарсан гүнзгий өөрчлөлтийн хөрс суурьтай холбоотой байлаа.

1990-ээд оны эхээр Финляндын засгийн газар ба хувийн секторын манлайлагчдын албан ёсоор тунхаглаж байсан эдийн засгийн хөгжлийн стратегид нь чухал өөрчлөлт гарахад хүргэсэн хоёр гол үйл явдал тохиов. Эхнийх нь 1995 онд Финляндыг Европын холбоонд элсүүлж авах эхлэлийг тавьсан үйл явцын эхлэл байв. ЗХУ (худалдааны гол түнш нь) мөхснөөр Финлянд нь экспортын стратегиа өөрчилж, ойн бүтээгдэхүүн ба бусад уламжлалт үйлдвэрлэлд найдаж ирсэн урт удаан уламжлалаас холдож эхлэхээс өөр сонголтгүй болжээ. Хоёрдахь, гэхдээ илүү хүчтэй нөлөөлсөн үйл явдал нь саяхан АНУ-ын туулсан банкны хямралыг санагдуулам санхүүгийн салбарын уналтаас үүдэлтэй, 1990 оны эхэн үеийн эдийн засгийн сааралт байв. Финляндын ажилгүйдэл 20 хувьд хүрч, ДНБ нь 13 хувиар буурч, улсын өр ДНБ-ний 60 хувиас хэтрэв.

Засгийн газар энэ хямралыг хувийн секторын шинэчлэлийг дэмжих үндэсний  өрсөлдөөний шинэ бодлоготой болох боломж гэдгээр харсан бөгөөд Nokia-г төв тоглогчийн хувиар дэмжин теле холбооны салбарын хөгжилд онцгойлон анхаарчээ. Гайхалтай богино хугацааны дараа Финлянд улс эдийн засгийн сааралтаас бие даан гарсан төдийгүй байгалийн баялагт найдаж ирсэн явдлыг багасгаж, мэдээлэл, мэдлэгт суурилсан эдийн засагт шилжин орж чадсан байна. Судалгаа, хөгжил (R&D)-д хөрөнгө оруулсан нь энэ өсөлтийн хүчин зүйл болов. 1991 онд 1000 фин ажилчнаас зөвхөн 5 нь судалгаа, хөгжлийн салбарын ажиллах хүчин байв. 2003 он гэхэд энэ тоо 22-д хүрсэн нь OECD-ийн орнуудын дундажаас бараг 3 дахин илүү ажээ. 2001 он гэхэд тус улс Дэлхийн эдийн засгийн форумын глобал өрсөлдөөний индексээр 15-аас 1-р байр хүртэл урагшилсан байв. Түүнээс хойш тус улс энэ эрэмбийг оройлох буюу оройлгочдын эгнээнд тогтмол байх болжээ.

Инноваци ба судалгаа, хөгжлийг ийнхүү шинээр анхаарсан нь Финляндын дээд боловсрол ба үйлдвэрлэлийн хооронд шинэ түншлэлийг хөгжүүлсэн төдийгүй бага, дунд боловсролын салбарт гүнзгий нөлөө үзүүлжээ. Фин ажил олгогчдийн зүгээс шинэ эдийн засагт амжилт гаргахад залуу хүмүүст ямар төрлийн мэдлэг, чадвар, зан чанар хэрэгтэй талаар сургуулиудад хүчтэй дохиог илгээв. Финий аж үйлдвэрийн манлайлагчид албан ёсны сургалтын хөтөлбөрөөр заадаг математик, шинжлэх ухаан, технологийн хичээлд улам ач холбогдол өгсөн төдийгүй бүтээлч сэтгэлгээ, асуудал шийдвэрлэлт, багийн ажил, интеграцчилсан судлагдахууныг сургуульд заах явдлыг чухалчлан дэмжжээ. 1990-ээд оны зарим шүүмжлэлийг эс тооцвол корпорацийн удирдагчдын зүгээс сургуулиудад сануулж байсан нэг дохио нь Сахлберг үндэсний шинжлэх ухааны сургалтын хөтөлбөр боловсруулах хэсгийн дарга байхдаа ярилцсан Nokia-ийн ахлах менежерийн хэлсэн энэ өгүүлбэр байсан юм:

“Хэрэв би энд ажиллахад хэрэгтэй математик буюу физикийн талаар юу ч мэддэггүй залуу хүнийг ажилд авбал тэдгээр зүйлсийг хялбархан зааж чадах хамтрагчид энд надад байна. Гэвч би бусад хүмүүстэй хэрхэн ажиллах, хэрхэн өөрөөр сэтгэх, эсвэл хэрхэн шинэ санаа олохыг мэддэггүй, алдаа хийхээс айдаг хэн нэгнийг ажилд авбал түүний төлөө хийж чадах зүйл бидэнд энд байхгүй. Манай боловсролын тогтолцоог шинэчлэхийн тулд та нар юу хийж байна вэ? Гэхдээ манай сайхан peruskoulu-д байгаа бүтээлч сэтгэлгээ, шинийг хүлээн авах хүслийг бүү үгүй хийгээрэй дээ.”

Хамгийн сүүлийн өгүүлбэрт буй далд санаа нь суурь боловсролын сургуулиуд наад зах нь Финляндын шинэ эдийн засагт ажил олгогчдын хүсч буй зарим зан чанарыг хөгжүүлэхэд аль хэдийн анхаарал хандуулжээ гэдэгт Nokia-ийн менежер итгэж байсныг сануулж байна. Үнэн хэрэгтээ, хэрэв фин сургуулиуд аж үйлдвэрээс шаардаж байсан тэдгээр хөрвөх чадвартай, шинэчлэлд нээлттэй төгсөгчдийг бэлдэж гаргаагүй байсан бол 1990-ээд онд мэдээлэл, мэдлэгт суурилсан эдийн засаг хэрхэн тийм хурдан өсөн бойжиж чадах байсныг төсөөлөхөд бэрх юм. Дээрх чанаруудын хөгжил нь сургуулиудын соёл ба орчин сургалтын албан албан хөтөлбөрийн адил их үр нөлөөтэй байсных билээ.

 

ФИНИЙ БОЛОВСРОЛЫН АМЖИЛТ

Сүүлийн арван жилд фин сургуулийг дэлхийд таниулж буй бодлогыг тодорхойлсон гол хууль тогтоомжуудыг энд тэмдэглэх нь чухал боловч тэдгээр нь Финляндын гайхамшигт амжилтын түүхийг бүрэн хэмжээгээр тайлбарладаггүй юм. Финлянд нь сурагчдыг чадвараар нь ангилах тогтолцоог халж, нэгдмэл суурь боловсролын сургууль байгуулсан Умард Европын цорын ганц орон биш гэдгийг энд санах ёстой. Мөн бусад улс багшийн боловсролын хөтөлбөрөө засаж шинэчлэн сайжруулж, дунд боловсролд модернизаци явуулахдаа Финляндтай ижил алхам авч хэрэгжүүлж байна. Тэгвэл Финляндын амжилтыг өөр юугаар тайлбарлах вэ? Энэ асуултыг нягтлах нэг зам нь Финляндын суурь боловсролын сургуулиудын хамгийн гол зарим онцлогийг тус судалгаанд оролцсон фин оролцогчдын хэлснээр тодорхойлж гаргах юм.

 

Боловсролоос гадна өөр үйлчилгээ үзүүлдэг тогтолцоо  

Тэмдэглэх хамгийн эхний зүйл нь тэдгээр сургууль дан боловсролоос илүүг санал болгодог. Тэд бүрэн үйлчилгээтэй сургуулиуд юм. Тэд өдөр тутам сурагч бүрт халуун хоолоор үйлчилдэг байна. Тэд эрүүл мэнд болон шүдний эмнэлгийн үйлчилгээ үзүүлдэг. Тэд зааварчилгаа, сэтгэлзүйн зөвлөгөө, сэтгэцийн эрүүл мэндийн өргөн хүрээний үйлчилгээ болон тусламж хэрэгтэй сурагч, гэр бүлд зориулсан бусад үйлчилгээг санал болгоно. Эдгээр үйлчилээний аль нь ч орлогын мэдүүлэг шаардахгүй. Бүгдэд зориулсан эдгээр үйлчилгээ бүх хүүхдийн сайн сайхны төлөө хүлээсэн нийгмийн гүнзгий үүргийг илтгэнэ.

 

Тусгай хэрэгцээтэй хүүхдэд зориулсан дэмжлэг

Хоёр дахь онцлог нь “тусгай багш”-ийн гүйцэтгэх үүрэг юм. Финлянд тусгай боловсрол шаардлагатай сурагчдыг энгийн сурагчидтай хамт сургах үүрэг өөрт хүлээдгээрээ бахархадаг ажээ. Финляндын хүүхдүүдийн 8 хувьд тусгай боровсрол шаардлагатай гэж үздэг бол тэдгээрийн зөвхөн тэн хагас нь тусгай сургуульд хуваарилагдаж, нөгөө хагас нь энгийн сургуульд явдаг байна. Фин сурган хүмүүжүүлэгчид хэрэв сургуулиуд эхэн үеийн оношлогоо, арга хэмжээнд анхаарвал ихэнх сурагчдад энгийн ангид амжилт гаргахад нь тусалж чадна гэдэгт итгэдэг ажээ. Бэрхшээлтэй тулгарч буй сурагчдыг ихээхэн хугацаа зарцуулан дэмжих гол механизм нь тусгайлан сургасан “тусгай багш” юм. Бүх сургууль тусгай багштай. Тэд нэмэлт тусламж хэрэгтэй сурагчдыг олж танихын тулд ангийн багштай ойр ажиллаж, ангийн бусад сурагчдаас хоцрохгүй байхад нь тэдэнд нэмэлт тусламж, дэмжлэг үзүүлэх ба ингэхдээ тэдэнтэй ганцаарчлан буюу жижиг бүлгээр ажилладаг байна.

Цаашилбал, бэрхшээлийг мэдэж, тусгай багшид мэдэгдэх нь зөвхөн энгийн ангийн багш ганцаар мэдэж хийдэг зүйл биш юм. Хелсинкийн ойролцоох Керавагийн 360 сурагчтай бага сургуулийн захирал Рийта Аалтиогийн хэлснээр суурь боловсролын сургууль бүрт янз бүрийн мэргэжлтнээс бүрдсэн, сурагчдыг асрах бүлэг бий. Бүлэг наад зах нь сард нэг удаа хоёр цагийн уулзалт хийнэ. Бүлэг нь захирал, тусгай боловсролын багш, сургуулийн асрагч, сургуулийн сэтгэл судлаач, нийгмийн ажилтан, асуудалтай эсэх талаар яригдаж буй сурагчдын ангийн багшаас бүрддэг байна. Хэлэлцэж буй бүх сурагчийн эцэг, эх уулзахаасаа өмнө холбоо барих ёстой бөгөөд зарим үед тэднийг уулзалтад хүрэлцэн ирэхийг хүснэ. Аалтио захирал бүлгийн үүргийн талаар ингэж хэлсэн юм:

“Уулзалт бүрт бид аливаа “хүндэрсэн тохиолдол”-ыг оролцуулаад хоёр ангийн хүүхдүүдийн талаар ангийн багштай нь хэлэлцдэг. Нэгдүгээрт, бид ангийн тухай болон ангид байдал ерөнхийдөө ямар байгааг ярилцдаг. Хэрэв ямар нэг анхаарал татсан зүйлс-сурахуй, заалт, нийгмийн уур амьсгал-, эсвэл хувь сурагчтай холбоотой асуудал байвал бидний зүгээс ямар төрлийн дэмжлэг үзүүлж чадах вэ гэдгээ шийддэг. Хэрэв сургуульд бидний үзүүлж чаддагаас хэтэрсэн хэмжээний мэргэжлийн туслалцаа сурагчид хэрэгтэй гэж үзвэл тэр нь эмнэлгийн, сэтгэлзүйн, эсвэл нийгмийн тусламж уу гэдгийг мэдэж, авахад гэр бүлд тусалдаг.

Боловсролтой адил эрүүл мэндийн халамж Финляндад үнэгүй учраас нийгмийн байр сууриас үл хамааран эдгээр арга хэмжээ бүх сурагчдад нээлттэй. Энэ практик дэмжлэгийн тогтолцоо манай боловсролын тогтолцооны чухал хэсэг юм. Энэ нь яагаад сурлагын амжилтын зөрүү бидэнд ийм бага буйг тайлбарлахад тусалдаг.”

 

Багш, сурагчийн үүрэг хариуцлагыг чухалчлах нь                                                           

Ангийн багш (1-6-р анги) ба бие даасан судлагдахуун заадаг багш (7-9-р анги) нар мэргэжлийн бие даасан байдал, эрх чөлөөг ихээр эдэлдэг байна. Финлянд улс үндэсний цөм сургалтын хөтөлбөртэй бөгөөд энэ нь сүүлийн 20 гаруй жилийн хугацаанд илүү товч, удирдамж маягтай болсон байна. Энэ нь юу юунаас илүүтэй онол, аргазүйн хүрээ бөгөөд боловсрол олгогч, багш нар хөтөлбөрийн хүрээнд юуг, хэрхэн заахыг өөрөө шийдэх эрх чөлөөтэй ажээ. Жишээлбэл, багш нар сурах бичиг болон сургалтын материалаа өөрсдөө сонгодог байна. Дунд сургуулиас авдаг цорын ганц хөндлөнгийн үнэлгээ нь түүвэрт суурилсан бөгөөд тогтолцоо бүхэлдээ хэрхэн ажиллаж буй талаар мэдээлэл өгөх зориулалттай тул Финий сургуулиудад үнэлгээг ангийн түвшинд хариуцна. Багш нар үндэсний цөм хөтөлбөр ба сурах бичиг дэх үнэлгээний удирдамжийг ашиглан өөрийн сурагчдыг тогтмол үнэлэх үүрэгтэй. Гэхдээ үүний зэрэгцээ Финий анги танхимд хандуулдаг гол анхаарал нь хэрхэн сурч буйгаа өөрөө үнэлэхэд нь сурагчдад туслах ажээ. Аалтио захиралын сургуульд  сурагчийг нэгдүгээр ангид байх үеэс л энэ талаар анхаардаг байна.

Ажиглагчид Финий анги танхимыг сурагч-төвтэй гэж тодорхойлдог. Фин сургуульд сурагч өөрийгөө үнэлэхэд ач холбогдол өгдөг тул сурагч өөрийн сурах үйл ажиллагааны дизайныг хөгжүүлэхэд идвэхтэй үүрэгтэй байхыг бас шаарддаг байна. Төсөл дээр хамтран ажиллах явдлыг сурагчдаас хүлээх ба уламжлалт судлагдахуун буюу салбар хоорондын интеграци бий болгох төсөлд ихээхэн анхаардаг ажээ. Сурагчид ахлах дунд сургуульд (10-12-р анги) орох үедээ өөрөө бие даан хөтөлбөр боловсруулах хэмжээнд өөрийн суралцахуйг хариуцах хангалттай чадвартай байх ёстой. Өнөө үед ахлах дунд сургуулиуд нь ихэвчлэн бие даасан сургалтын төлөвлөгөөнд суурилан үйл ажиллагаа явуулдаг байна. Ахлах сургуульд дээд, доод ангийн бүтэц байхаа больсон бөгөөд сурагч бүр модулан бүтцийн дагуу өөрт тохирсон хурдаар түвшин ахидаг ажээ. Сурагч бүр өөрөө бие даасан сонгосон янз бүрийн хичээл бүхий сурах төлөвлөгөөг өөрөө боловсруулна.

Сурагчдад бие даан суралцах илүү их хариуцлага хүлээлгэх нь санаандгүй зүйл биш юм. Энэ бол дунд сургуулийн үндэсний цөм хөтөлбөр суурилж буй гол үнэт зүйл ажээ. Үүнийг дараах байдлаар тодорхойлсон байна:

“Сургалтын орчин нь сурагчийн хөгжил ба суралцахуйг дэмжих ёстой. Энэ нь бие махбод, сэтгэлзүй, нийгмийн хувьд аюулгүй байж, сурагчийн эрүүл мэндийг дэмжих ёстой. Түүний зорилго сурагчдын сурах сониучирхал, сэдлийг нэмэгдүүлж, тэднийг сонирхолтой сорилт ба асуултын өмнө аваачсанаар тэдний идэвх, өөрийн удирдлага, бүтээлч сэтгэлгээг дэмжих юм. Сургалтын орчин нь өөрийн зорилгыг тодорхойлж, өөрийн үйл хөдлөлийг үнэлэхэд нь сурагчдыг чиглүүлэх ёстой. Сурагчдад өөрийн сурах орчныг бүтээж, хөгжүүлэхэд оролцох боломж өгөх ёстой.”

 

Нийгэм, соёлын хүчин зүйлс

Финляндын боловсролын амжилт нь тогтолцоо даяар тогтмол амжилт гаргаж чадахуйц цэгцтэй арга замыг бий болгож буй хэд хэдэн өөр хүчин зүйлийн харилцан нөлөөллийн үр дүн юм. Тэдгээрийн зарим нь соёлын хүчин зүйлс болно. Сахлбергийн онцолсноор “баруун талаараа аварга хаант улс, зүүн талаараа бүр ч том эзэнт гүрний хооронд шахагдсан” Финляндын түүх, газарзүй нь үндэстний сонирхолыг тэргүүнд тавьж, харин боловсролын бодлогоо аль нэг үзэлд сохроор шүтсэн улс төрийн золиос болохыг эс зөвшөөрөхөд хүргэжээ:

“Бид бол хэн ч үл ойлгох хэлээр ярилцах хачин газар хэмээн бусдад харагддаг жижиг үндэстэн. Өнгөрсөн хагас зуу гаруй жилд жижиг, тусгаар үндэстний хувиар тэсч үлдэх цорын ганц арга зам бол ард түмнээ бүгдийг нь боловсролтой болгох гэдгийг бид ойлгосон юм. Энэ бол том үндэстнүүд, бидэнд байхгүй давуу тал эзэмшиж буй хэн бүхний өрсөлдөөн дундах бидний цорын ганц найдвар юм.”

Финлянд нь их үнээр олж авсан тусгаар тогтнолоо сэтгэл түгшин хамгаалахын зэрэгцээ нийгмийн бодлогын олон салбарт өөрийн Скандинавын хөршүүд, ялангуяа Шведийн нөлөөнд ихээхэн автжээ. Дээр өгүүлсэнчлэн суурь боловсролын цогц сургуулийн санаа нь нийгэм, эдийн засгийн тэгш байдлын төлөөх 1960-аад оны томоохон хөдөлгөөний нэг хэсэг болон Финляндад гарч ирсэн бөгөөд дараагийн хорь гаруй жилд Финлянд нь Шведийн төрийн халамжийн тогтолцооны олон тооны онцлогийг авч хэрэглэжээ. Үүний үр дагаварт фин сургуулиуд Аалтио захирал өөрийн сургуулийн хүүхэд асрах бүлгийн талаар хэлсэн шиг хүчирхэг нийгмийн хамгааллын сүлжээ, хүүхдийн сайн сайхан ба эрүүл хөгжлийг хангах өргөн бөгөөд гүн их үүрэг хариуцлагаар дамжин нийгэмдээ гүн бат суужээ.

Хүүхдийн өмнө үлэмж үүрэг хүлээсэн Финий нийгмийн өөр нэг тусгалыг тус улсын сургуулийн барилгуудаас бас олж харж болно. Дэлхийн 2-р дайны дараах жилүүдэд Финлянд даяар муж, суурингууд нь нурж сүйдсэн сургуулиудаа сэргээн байгуулж, хаана ч байгаагүй шинэ сургуултай болох үйл хэрэгт оролцсон юм. Үр дүнд нь Финляндын ихэнх хүүхэд сургуулийн бүх томчуул нь хүүхэд бүрийг таньж мэдэж чадах тийм жижиг сургуульд явах болжээ (сурагчдын 50-иас илүү хувь нь 300-аас цөөн сурагчтай сургуульд явдаг). Хэдийгээр сургуулийн байр нь архитектурын хувьд гоо үзэмжийг илэрхийлэхгүй боловч саруул, агааржуулалт сайтай, тохилог ажээ. Хэмжээгээр жижиг сургуулийн байр нь Финий боловсролын нэгэн гайхалтай онцлог болох бие хүний төлөвшлийг хангах, ганцаарчлан анхаарал тавих явдлыг боломжтой болгодог байна.

Мөн Финий нийгэм нэг талаар цомхон хэмжээ, соёлын харьцангуй нэгдмэл байдлаас үүдэлтэй, нөгөө талаар үндэсний сэтгэлзүйн онцлогийг нь тусгах нэгдэл нягтрал болон засгийн газартаа итгэх итгэлээрээ онцлог юм. Нийгмийн нэгдэл нягтрал ба итгэлцэл бол ялган салгаж, тоогоор хэмжихэд хэцүү хүчин зүйлс авч яагаад Финляндад багшийн ажил нь наад зах нь анагаах ухаан, хууль шиг авъяаслаг залуу хүмүүсийг татсан ийм хүндтэй мэргэжил болсны шалтгааныг тодорхой хэмжээгээр тайлбарладаг нь ойлгомжтой билээ. Финий бага ангийн багш бэлтгэх хөтөлбөр нь нэг хуваарь дээр 10 өрсөлдөгчийг татаж чаддаг ажээ. Финий багш нарын холбооны Ерөнхийлөгч Олли Лууккайнэн Финляндад багшийн ажлын нийгэмд эзлэх байр суурийн тухай ярилцахдаа итгэлцлийн хүчин зүйлийн талаар ингэж сануулсан юм:

“Финляндад багш нар маш бие даасан байдаг. Тэд бараг бүгдийг шийдэж чадна: хичээлээ хэрхэн заах, суурь (үндэсний) сургалтын хөтөлбөрөөс юуг нь сонгох, тусгайлсан сэдвийг хэдийд заах эсэхийг. Багш нар бие даасан байдалтай байж, хүндлэл хүлээдэг нь залуу хүмүүст тэд их суруульд ямар хөтөлбөр судлахаа өөрсдөө шийддэж байгаа мэт их нөлөө үзүүлдэг байна. Хэрэв тэд багш боловсролыг сонговол тус орны ирээдүйг бүтээхэд чухал үүрэгтэй, нийгэмд өргөн итгэл, хүндлэл хүлээсэн мэргэжилтэй болно гэдгээ мэддэг юм.

 

Багшийн гойд сайн чанар                                                          

Финий нийгэмд багш нар баяр хөөр эдэлдэг гэсэн итгэл үнэмшил нь маш чанартай сургалтын үр дүн, тусгал юм. Жишээлбэл, ангиа удирдаж, амжилттай суралцахад нь бараг бүх сурагчдад туслахын төлөө ажиллаж чаддаг гэсэн мэргэжлийн эрх чөлөө, үнэлэмжээрээ фин багш нар эцэг, эх болон нийгмийн өргөн хүрээллийн итгэлийг олжээ.

Багш болон багшийн ажлын чанар нь Финляндын боловсролын амжилтын зүрх бөгөөд тийм чанар бий болгоход нөлөөлсөн хүчин зүйлсийг соёл ба бодлогын хоорондын огтлолцолоос олж харж болох ажээ. Бодлогын нэг тал нь багшийг их сургуулийн түвшинд бэлтгэж, сургалтыг нь илүү шаардлага өндөртэй болгох 1979 оны шийдвэр байв. Нөгөөх нь боловсролын эрх мэдэл ба хариуцлагын түвшнийг Боловсролын яамнаас орон нутаг, сургуулиудад аажим нэмэгдүүлэх 1980-аад оны засгийн газрын шийдвэр байжээ. Энэ хөдөлгөөн Барууны ертөнц дэх төв засгийн газрын үүрэг, тухайн газарт юу хамгийн сайн ажиллах вэ гэдгийг мэдэх түүний чадварт улам бүр эргэлзэх болсон үзэл суртлын илрэл байсан юм. Гэвч эдгээр шийдвэрийн үр нөлөө эцэстээ сургуулийн багш нарт л илүү их хариуцлага, итгэл хүлээлгэхэд хүргэжээ.

Дээрх арга хэмжээнээс өмнө төв засаг захиргаанд боловсролын чанарыг зохицуулах хоёр гол зэмсэг байв: үндэсний цөм сургалтын хөтөлбөр, сургуулийн үндэсний шалгалтын алба. Дээр өгүүлсэнчлэн үндэсний цөм хөтөлбөр хавьгүй товч болсон байна. Тухайлбал, өнөө үед суурь боловсролын сургуулийн математикийн хөтөлбөр зөвхөн 10 хуудас хэмжээтэй болжээ. Түүгээр зогсохгүй хяналтын албыг татан буулгасан байна. Өнөө үед сургуулийн чанарыг үнэлэх, хянах захиргааны төв байгууллагын арга зам нь тогтсон хугацаанд түүврээр дамжуулан 6, 9-р ангийн сургалтыг үнэлэх юм. Гэхдээ орон нутаг өөрийн сургуулиудын олгож буй боловсролыг үнэлэх үүрэг хуулиар хүлээсэн гэдгийг энд тэмдэглэн хэлэх нь зүйтэй.

Финляндад суурь боловсролын 9 жилийн дунд сургууль байгуулсны дараагаас шинэчлэлийн загвар боловсруулагчид дор дурдсантай ижил үндэслэлийг баримтлах хандлагатай байна:

“Хэрэв бид ямар нэг байдлаар үлэмж авъяаслаг залуу хүмүүсийг багш бэлтгэх хөтөлбөрт элсүүлж, ингэхдээ заалтаа хувилбаржуулан баяжуулах, сурах бэрхшээлийг оношлох, сурагчдын ахицыг үнэлэх аргазүйгээр ирээдүйн бүх багшийг хангах хөтөлбөрийг дахин боловсруулж чадвал; хэрэв бид сурагчдын хэрэгцээнд тохирсон сургалтын материал, заах аргыг өөрөө сонгох мэргэжлийн шүүлт, эрх чөлөө эдлэх боломжийг багш нарт олгох нөхцөлийг сургуулиудад бий болговол; хэрэв бид сурагчдынхаа суралцахуй болон сайн сайхны өмнө багш нар хамтын хариуцлага хүлээх сургуулийн соёл бий болгож чадвал; хэрэв бид тусламж дэмжлэг хамгийн их шаардлагатай хүүхдүүд, гэр бүлүүдэд нэмэлт дэмжлэг туслалцаа үзүүлэх механизмыг сургууль бүрт бий болгож чадвал бараг бүх сургуулийн бүх хүүхэд цэцэглэн хөгжинө гэдэгт бид гүн бат итгэлтэй байж чадах юм.”

Өөрчлөлтийн тухай энэ онол багшлах хүчний чанараас асар их хамааралтай учраас Финлянд дахь багшийн сургалтын үүргийг одоо бүгдээрээ авч үзье.

 

Багш элсүүлж, бэлтгэх фин туршлага

Финляндад багш нь урт удаан хугацаанд нэр хүндтэй ажил байсаар иржээ. Гэвч багш боловсролыг шинэчлэх 1979 оны акт хүртэл багш нарыг ахисан түвшинд бэлтгэх шаардлагатай гэдэгт нэг их анхаардаггүй байв. Ахлах дунд сургууль төгссөний дараа ирээдүйн багш нар ихэвчлэн 2-3 жилийн практик сургалт бүхий семинарт (багшийн коллеж) элсэн орж, улмаар шууд багшлах талбарт гардаг байжээ. Багш бэлтгэх энэ загвар Финляндын хувьд шинэ зүйл бараг биш юм. Үүний гол санаа сурагчид ахлах дунд сургуулиас судлагдахууны мэдлэгийн сайтар суурьтай төгсөх тул тэднийг сайн багш болгохын тулд 2-3 жилийн хугацаанд сурган хүмүүжүүлэх ухаан, хүүхдийн хөгжил, ангийн менежмент заахад болно гэдэгт байв. Семинарууд нь тэдгээрт элсэхээр өрсөлдөгчдөд багш болоход зайлшгүй байх ёстой характер, бие хүний чанарууд байгаа эсэхийг урьдчлан тогтоох шалгалт авдаг байжээ. Гэхдээ тэдний элсэлтийн шалгуур их сургуулиас хамаагүй сул байлаа.

Багш боловсролыг багшийн коллежоос их сургуульд шилжүүлэх хөдөлгөөн, ялангуяа багшлах гэрчилгээ авахаасаа өмнө магистрын зэрэгтэй байхыг бага сургуулийн багшаас хүртэл шаардах шийдвэр гарснаар энэ бүхэн өөрчлөгдсөн юм. Энэ шийдвэр 9 жилийн суурь боловсролын сургууль байгуулахад тохиолдож байсантай адил маргааныг тойрч гарсангүй. Их сургуулийн удирдагчид багшийн ажил нь коллежийн түвшний мэргэжлээс илүү ямар нэг зүйл гэх санааг эхэндээ эсэргүүцсэн бөгөөд цаашилбал үүний адилаар сувилагч, нийгмийн ажилтан гэх мэт мэргэжлүүдийг их сургуулийн түвшний хөтөлбөрөөр олгодог болохыг дэмжигчид нь шаардна гэхээс айжээ. Гэхдээ тэдний жинхэнэ айдас багш бэлтгэдэг сургуульд өрсөлдөгчдийг элсүүлж авснаар академик стандарт суларч, үүний улмаас их сургуулиуд байр сууриа алдана гэдэгт байсан юм.

Гэвч тодорхой хугацааны дараа, их сургуульд суурилсан багш боловсролын шинэ хөтөлбөрүүдийг хөгжүүлж боловсруулах явцад дээрх айдас арилсан юм. Үнэн хэрэгтээ их сургуульд суурилсан багш боловсролын хөтөлбөрүүд нь өнөө цагт элсэлтийн өндөр шалгууртай болсон бөгөөд их сургуулийн факультетийн багш боловсролын нэгж нь элсэлтийн үйл явцад бие даан шийдвэр гаргах эрхтэй болсон ажээ.

2010 онд багш бэлтгэдэг 8 их сургуульд бага ангийн багшийн хөтөлбөрийн 660 хуваарь дээр 6600 хүн өрсөлдсөн байна. Финляндад багшийн хөтөлбөрийн элсэлт хоёр үе шаттай ажээ. Эхний шат нь их сургуулийн элсэлтийн ерөнхий шалгалтын үр дүнд суурилсан бичгийн шалгалт юм. Энэ шалгалтыг давсан өрсөлдөгчид практик гүйцэтгэлд суурилсан шалгалт өгөх ёстой. Үүгээр харилцааны чадварыг үнэлэхийн тулд тэдний багшлах үйл ажиллагааг ажиглаж, эцэст нь хэр зэрэг багшлах сэдэлтэй вэ гэдгийг нь үнэлэх ярилцлага авна.

Ирээдүйн бага, ахлах ангийн багш нарт зориулсан багш боловсролын хөтөлбөрүүд бүтцийн хувьд тодорхой ялгаатай боловч бүгд өндөр шалгууртай юм. Бага ангийн багш нар боловсрол судлалаар мэргэжих боловч наад тал нь бага ангийн сургалтын хөтөлбөрт багтдаг хоёр хичээл нэмж судлах ёстой. Жишээлбэл, энэ нь тэд их сургуулийн боловсролын тэнхимд бус, харин математикийн тэнхимд математик судална гэсэн үг ажээ. Ахлах ангийн багш нар заах хичээлээрээ мэргэждэг байна. Гэхдээ тэд боловсрол судлалыг интеграцчилсан таван жилийн хөтөлбөрөөр, эсвэл (5 дахь жилдээ) өөрийн мэргэжлийн сургалтыг дүүргэсний дараах нэг жилд дагнасан сургалтаар дамжуулан судалдаг ажээ. Мөн магистрын зэрэгтэй хүн албан ёсны багшлах гэрчилгээ авахын тулд боловсролын факультетэд нэг жил сурган хүмүүжүүлэх ухаан судлах боломжтой.

Финляндын багш боловсрол наад тал нь бусдаас ялгарах дараах дөрвөн чанартай:

  • Судалгаа суурьтай. Багш кандидатууд боловсрол ба хүний хөгжлийн талаар суурь мэдлэг эзэмших ёстой төдийгүй магистрын зэрэх авах эцсийн шатны шаардлагын хувиар судалгаа-диссертаци бичих шаардлагатай. Ахлах ангийн багш судалгаа хийх сэдвээ өөрөө сонгодог бол бага ангийн багш сурган хүмүүжүүлэх ухааны зарим асуудлыг судалж хэвшжээ. Судалгаанд суурилсан диссертаци шаарддаг үндэслэл нь багш нар өөрийн ажиллах бүх хугацаанд хичээлийн анги танхимд эрэл хайгуул, судалгаа хийх ёстой гэдэгт байгаа юм.
  • Сурган хүмүүжүүлэх ухааны мэдлэгийг хөгжүүлэхэд онцгой анхаарах. Уламжлалт багш бэлтгэх хөтөлбөрүүд нь сурган хүмүүжүүлэх ухааныг бүх судлагдахууны хувьд ижил, ерөнхий ухаан гэж үздэг байв. Жишээлбэл, сайн асуулт тавих чадварыг бүх төрлийн хичээлд адилхан хэрэглэж болно гэж үздэг байв. Финляндад багш боловсрол нь багшийн боловсролын факультет ба академик судлагдахууны факультет хоорондын хамтын үүрэг хариуцлага учраас ирээдүйн бага болон ахлах сургуулийн багш нарт судлагдахуун бүрт суурилсан тусгай сурган хүмүүжүүлэх ухаан зааж сургахад ихээхэн анхаарал хандуулах болжээ.
  • Бүх фин багшийг сурах бэрхшээлтэй сурагчдыг оношлох, сурагчдын янз бүрийн сурах хэрэгцээнд заалтаа тохируулахад сайтар сургадаг байна.
  • Маш хүчирхэг практик. Багшийн боловсролоор мэргэшсэн АНУ-ын тэргүүлэх эрдэмтэн Линда Дарлинг-Хаммонд Финий багш боловсролын энэ талыг ингэж тодорхойлжээ: “Багш бэлтгэх сургалт нь хэрхэн зааж сургах тухай сэдвээр, ингэхдээ өнөөгийн түвшний практикийн талаарх судалгааг ашиглахад чухал ач холбогдол өгсөн томоохон курсын ажил ба их сургуультай хамтран ажилладаг сургуульд наад зах нь бүтэн жил хийх туршилт-дадлагыг багтаана. Эдгээр загвар сургуулиуд нь шинэ практикийг хөгжүүлж загварчлах, мөн суралцахуй ба заалтын талаарх судалгааг дэмжих зорилготой юм... Эдгээр загвар сургуулиудад оюутан багш нар фин сургуулийн нийтлэг онцлог болох асуудал шийдвэрлэх бүлгийн үйл ажиллагаанд оролцоно. Асуудал шийдвэрлэх бүлгүүд төлөвлөх, хийх, үнэлэх гэсэн давтамжит үйл ажиллагаанд өөрсдөө оролцдог байна. Энэ үйл ажиллагааг багш боловсролын хөтөлбөрийн бүхий л явцад анхаарч ирсэн. Үнэндээ энэ загвар нь багш нар үүнтэй ижил төрлийн судалгаа, эрэл хайгуул хийх ёстой ирээдүйн сурагчиддаа зориулсан төлөвлөгөө гаргах зориулалттай юм.”

 

Дээрхийг хураангуйлбал, багшлах ажилд мэргэжлийн өндөр босго тогтоосон нь багшийг өмнөхөөс ч илүү нэр хүндтэй ажил мэргэжил болгож, дунд сургууль төгсөгчдийн шилдэг дөрөвний нэгээс сонгож, багш бэлтгэх хөтөлбөрт элсүүлэх боломжтой болжээ. Багш бэлтгэх сургалтыг мэдэгдэхүйц уртасгаж, бэхжүүлснээр багш нар мэргэжлийн хувьд илүү бие даасан байдалтай болж, засгийн газраас хяналтын үүргийг багш нарт шилжүүлэн өгөхөд хүргэв. Багш нарын эдэлж буй бие даасан байдал, итгэлцэл нь нийгэм дэх тэдний байр суурийг дээшлүүлж, ингэснээр багш бэлдэх хөтөлбөрүүд авъяастай, тэмүүлэлтэй залуусын тогтвортой урсгалыг өөрт татах явдлыг баталжээ.

 

Фин багш нар: бие даасан байдал, чанарын баталгаа, хариуцлага           

Финий сургуулиудын талаарх хамгийн гайхалтай нэг баримт нь фин сурагчид OECD-ийн бусад аль ч орны сурагчдаас цөөн цагаар хичээл үздэг гэдэгт байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, фин багш нар бусад орны мэргэжил нэгтнүүдээс цөөн цагийн хичээл заадаг. Жишээлбэл, суурь боловсролын дунд сургуульд фин багш нар жилд 600 цагийн хичээл буюу тус бүр 45 минутаар 800 нэгж хичээл, өөрөөр хэлбэл өдөрт 4 цагийн хичээл заадаг байна. Үүний эсэргээр АНУ-ын дунд сургуулийн багш нар жилд 1080 цагийн хичээл, өөрөөр хэлбэл өдөрт 50 минутаар зургаан хичээл заадаг ажээ. Нэг өдөрт ногдох хичээлийн цаг тухайн сургуулийн багшийн тооноос тодорхой хэмжээгээр хамаарах бөгөөд цагийн ачаалал нь олгож буй боловсролын түвшнээс хамаараад ялгаатай байна. Ямар боловч хичээлийн цаг нь бусад олон орноос ерөнхийдөө цөөн ажээ. Нийтэд нь тооцож үзвэл 15 настай фин сурагчид бусад үндэстний сурагчдаас сургуульд гурван жилээр дутуу сурдаг, гэвч тэд яагаад бусдаас илүү амжилт үзүүлж байна вэ? Гэхдээ энэ чухал асуултыг энд хойш тавья. Харин одоо тавих асуулт бол “фин багш нар ангид хичээл заагаагүй үедээ юу хийдэг вэ?”.

Фин багш нарын эдэлдэг мэргэжлийн эрх чөлөөтэй цуг үлэмж хариуцлага ирдэг байна. Түүнээс гол чухал нь сургалтын хөтөлбөр ба үнэлгээ юм. Дээр өгүүлсэнчлэн үндэсний цөм сургалтын хөтөлбөр нь замын зураг гэхээсээ илүү удирдамж, аргазүйн хүрээ юм. Түүгээр багш нарт тэрхүү аргазүйг тайлбарлах, өөрийн сурах бичиг, хөтөлбөрийн бусад материалыг сонгох, улмаар ихээхэн цаг хугацаа зарцуулан өөрийн хичээлийг боловсруулах үлэмж эрх чөлөө өгдөг байна. Зарим сургуульд багш нар багаар хамтран хөтөлбөрөө боловсруулдаг бол харьцангуй жижиг сургуулиудад энэ үүргийг багш бүр ганцаарчлан үүрнэ.

2004 оны Үндэсний цөм сургалтын хөтөлбөр сурагчийг үнэлэх илүү өргөн хүрээний шалгуурыг зохих хэмжээнд санал болгож байна. Гэвч сурагчдын ахицыг тасралтгүй үнэлэх тогтолцооны гол үүргийг багш үүрнэ. Багш нар эцэг, эхтэй ойр харилцаатай байх хэрэгтэй бөгөөд олон тооны сургуульд сургуулийн амьдралын янз бүрийн асуудлыг хариуцах комиссуудын нарийн бүтэц байх ажээ. Хэдийгээр онолын хувьд хичээлгүй үед сургуулиа орхин гарахыг фин багш нарт зөвшөөрөх боловч тэдний хувьд багшлах нь тогтмол цагийн ажил юм.

Багшийн мэргэжил дээшлүүлэх тал дээр Финляндад нөхцөл байдал нэлээд ялгаатай ажээ. Энэ нь Финляндын сургуулиудыг тодорхой хэмжээнд орон нутгаас санхүүждэг ба орон нутгийн эрх баригчид мэргэжил дээшлүүлэхэд янз бүрийн түвшний ач холбогдол өгдөг гэдэгтэй нэлээд холбоотой юм. Орон нутгуудаас зайлшгүй мэргэжил дээшлүүлэх үйл ажиллагаанд зориулж багш бүрт жилд гурван өдрийн санхүүжилт олгохыг шаарддаг байна. Гэхдээ зарим орон нутаг шаардсанаас илүүг хийдэг. Фин багш нар өөрийн цагийг оролцуулаад мэргэжил дээшлүүлэхэд жилд дундажаар долоо хоног зарцуулдаг гэж мэдээлж байна. Зарим томоохон орон нутаг өөрийн бүх сургуульд зориулж мэргэжил дээшлүүлэх нэгдсэн үйл ажиллагаа зохион байгуулдаг бол бусад нь өөрийн хөтөлбөр боловсруулах боломжийг сургууль бүрт олгодог байна.

Олли Лууккайнений хэлснээр мэргэжил дээшлүүлэх тал дээр орон нутаг хоорондоо их ялгаатай байгаа нь Финий тогтолцооны нэг сул тал юм:

“Багш нарыг тасралтгүй боловсруулж, мэргэжил дээшлүүлэх манай тогтолцоо хангалтай сайн биш. Энэ нь улс орны нэг хэсгээс нөгөөг хүртэл, нэг бүлэг багшаас нөгөө бүлэг хүртэл хэтэрхий их ялгаатай байна. Жишээ нь, техник мэргэжлийн сургуулийн багш нар бага ангийн багш нараас хамаагүй илүүтэйгээр тасралтгүй боловсроход зориулсан дэмжлэг хүртэж байна.”

Гэвч саяхнаас багш нарын эвлэл, яам болон бусад түншүүд мэргэжил дээшлүүлэхэд илүү тэгш боломж олгохын тулд үндэсний хөтөлбөр боловсруулахаар хамтран ажиллах болжээ. Хөтөлбөрийг дэмжихийн тулд яам 2010 онд 20 сая еврогийн төсөв хуваарилсан байна.

 

Ахицыг үнэлэх нь                                              

Тогтсон хугацаанд түүвэр авч явуулдаг Боловсролын үндэсний зөвлөлийн үнэлгээнээс өөрөөр сургуулиудын гүйцэтгэлийг хянадаг үндэсний механизм байдаггүй байна. Үндэсний үнэлгээний зөвлөл бий боловч энэ нь сургуулиудын гүйцэтгэлээс илүүтэйгээр үндэсний бодлогыг үнэлэхэд анхаардаг ажээ. Сурагчид ахлах сургууль дүүргэх үед Үндэсний элсэлтийн шалгалт өгдөг байна. Гэвч үүгээр сургуулийн чанарыг үнэлэх бус, харин сурагчийн мэдлэгийг үнэлсэн гэрчилгээ олгодог ажээ. Иймд “Жил бүр хөндлөнгийн үнэлгээ авч, гаднаас хяналт тавихгүйгээр бүх сургуулийн бүх сурагчдад чанартай боловсрол хэрхэн баталгаатай эзэмшүүлж байна вэ?” гэх асуултыг Финий бодлого гаргачдаас хамгийн олон асуудаг байж болох юм. Илүү жигд үр дүн гаргахын тулд хөндлөнгийн хариуцлагын тогтолцоонд хүч хаяж анхаардаг АНУ, Их Британи гэх мэт улсын зочдын зүгээс энэхүү асуултыг ихээр тавьдаг ажээ. Хэдийгээр тэд ийнхүү хөндлөнгийн үнэлгээнд ихээр анхаардаг боловч Финий тогтолцоотой харьцуулахад илүү үр дүнтэй байж чаддаггүй байна.

Чанарын баталгааны тухай дээрх асуултад хариулах тодорхой, ганц хариулт энд алга. Сургууль хооронд болон дотроо маш бага ялгаатайгаар өндөр амжилт гаргаж буй фин сургуулийн чадавхи нь энэ бүлэгт өгүүлэн буй соёл, боловсролын хүчин зүйлсийн хамтын нөлөөллийн үр дүн юм. Аалтио захирлын дурдсан нэг хүчин зүйл нь Финляндад сурагчийн үнэлгээг үлэмж чухалчилдаг явдал юм. Финчүүд хариуцлагын зорилгоор сургуулийг үнэлдэггүй боловч ангийн түвшинд оношлох буюу форматив үнэлгээг үлэмж их явуулдаг байна. Тухайн ангийн сурагчид сайн сурч байгаа гэдгийг хэрхэн мэддэг вэ гэж Аалтио захиралаас асуухад үнэлгээний мэдээлэл түүнд хүссэн хэмжээгээр бий, иймд багш өөрийн сурагчдад зааж чадаагүй эсэхийг мэдэхгүй гэх явдалгүй гэж тэрээр хариулсан юм. Тэрээр мөн түүний сургуульд эцэг, эхчүүд хүүхдүүд нь ахиц гаргаж буй эсэхийг хянадаг бөгөөд хэрэв асуудал гарвал тэд түүнд анхааруулдаг гэж хэлсэн юм. Дээр өгүүлсэнчлэн, ангийн хэмжээнд болон хувь сурагчид бэрхшээл тулгарсан эсэхийг мэдэхийн тулд асрах бүлэг сард хоёр удаа уулзалт зохион байгуулдаг ажээ.

 

Хариуцлагын шугам 

Финляндын тогтолцоонд хариуцлага доороос дээш чиглэлтэй ажээ. Багш кандидатуудыг ёс суртахуун, хүмүүнлэг ёс болон иргэн, үр ашгийн төлөө дэвшүүлсэн Финляндын нийтийн боловсролын эрхэм зорилгын талаар өөрийн итгэл үнэмшлийг хэр зэрэг ойлгуулан харуулж чадаж байна вэ гэдгийг тодорхой хэмжээнд харгалзан сонгодог байна. Финляндын багш бэлтгэх сургалт нь ирээдүйн багш нарт өөрийн халамжилж буй бүх сурагчийн суралцахуй ба сайн сайхны өмнө бие даан хариуцлага хүлээх гүнзгий мэдрэмж, ухамсар суулгахад чиглэсэн ажээ.

Хариуцлагын дараагийн түвшин нь сургууль болно. Энэ түвшинд орон нутаг сургуульд хэр зэрэг итгэж байна вэ гэдэг нь чухлаар тавигддаг байна. Орон нутгийн итгэл нь сурагч бүрийн амжилтын төлөөх хамтын хариуцлагын хүчирхэг мэдрэмж үүсгэж буй шалтгаан болж харагддаг. Финляндын дунд сургуулиуд орон нутгийн эрх баригчдын өмнө үр дүнгээ илтгэдэг байна.

Орон нутгийн эрх баригчид сургуулиудад тавих хяналтын чанар, хэмжээгээр хоорондоо ихээхэн ялгаатай ажээ. Орон нутгийн захиргаа 6-7 жилийн гэрээгээр сургуулийн захиралыг ажилд авах ажлыг хариуцдаг байна. Гэхдээ багш нар сурагчдынхаа ахицыг өөрсдөө хариуцан үнэлдэгийн адил сургуулийн өдөр тутмын ажлыг сургуулийн мэргэжилтнүүд хариуцаж хийнэ.

Сургуулиуд нь ихээхэн бие даасан байдалтай гэдгээс үзвэл Финляндын тогтолцоонд захиралуудыг багштай адилаар өндөр түвшинд сургаж, ажиллуулахад анхаардаг байх гэж бодмоор. Гэвч энэ талаар хэлэх зүйл бага байна. Финляндын PISA үнэлгээний үр дүнгийн шинжилгээний ахлах судлаач, Живаскила их сургуулийн профессор Жоуни Валижарвийн үзэж буйгаар бусад олон орны адилаар Финляндад захиралын үүрэг өөрчлөгдөж байгаа, гэвч Финляндын багш нар мэргэжлийн үлэмж эрх чөлөө эдэлдэг нь зарим онцгой сорилтыг бий болгож байгаа ажээ. Тэр ингэж хэлсэн юм:

“Түүхээс харвал Финляндад захирал нь зүгээр л нэг ахлах багш, өөрөөр хэлбэл багш нарыг нийгэмд төлөөлөх үүрэг нэмж хүлээсэн багшлах боловсрон хүчний нэг гишүүн байж ирсэн. Харин сургууль илүү төвлөрсөн бус төсөвтэй болох тусам энэ ажил илүү их мэдлэг, чадвар шаардаж байгаа юм. Одоо захиралууд сурагчдаа асарч, сайн сайхан байлгах хариуцлагаас гадна санхүүгийн хариуцлага нэмж үүрч байна.

Финляндын багш нар өндөр боловсролтой, ангиа бүрэн хянаж дадсан учраас захирал өөрийн сургуульд заалтын чанар ямар буйг хянахаар ангиудаа идвэхтэй эргэж тойрдог уламжлал бидэнд байхгүй. Үнэндээ сургуулийн хэмжээ жижиг тул ихэнх захирал долоо хоногт наад зах нь хэдэн цагийн хичээл өөрөө заадаг, иймд тэдний үүрэг холимог юм. Үүнийг ойлгоход түвэгтэй, заримдаа шаардлага нь зөрчилддөг.”

Зарим их сургууль, түүний дотор Валижарви их сургууль одоо захиралуудад зориулсан мэргэжлийн хөгжлийн хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаа ажээ. Гэхдээ үүнийг Финляндад гол асуудал буюу хэрэгцээ гэж харахгүй байгаа бололтой.

 

ФИНИЙ БОЛОВСРОЛЫН ИРЭЭДҮЙН СОРИЛТ

Өндөр амжилт гаргаж буй өнөөгийн бодлого, практикууд хурдтай хувьсан өөрчлөгдөж буй өнөөгийн ертөнцөд түүнийгээ хадгалах уу, үгүй юу гэдэг нь өндөр амжилт үзүүлж буй тогтолцоонуудын өмнө тавигдсан нэг том асуулт болжээ. Финляндын хувьд энэ асуулт онцгойлон сонирхол татаж байна. Өнөөгийн Финляндын амжилтыг бий болгосон гэж ихэнх ажигдагчдын итгэдэг томоохон бодлогын шилжилт нь 40 жилийн өмнө тохиожээ. Финлянд нь өндөр амжилт үзүүлж буй бусад олон улс оронтой адилгүй юм. Финляндын шинэчлэлүүд хэдэн арван жилийн хугацаанд аажмаар, болгоомжтой явагдаж, засгийн газрууд нь олон удаа солигдовч өргөн хүрээний, тогтвортой улс төрийн дэмжлэг хүлээж ирсэн ба тэдгээр нь соёлын хүчин зүйлстэй нягт уялдсанаар сургуулиудын өдөр тутмын амьдралын хэв маяг нь бат бөх институтчлэгджээ. Тэдгээр шинэчлэл аль нэг засгийн газар, эсвэл хэн нэг улс төрийн удирдагчийн зоригтой шинэ бодлого буюу томоохон программын санаачлагын үр дүн биш байсан юм.

Энэхүү түүхэн бөгөөд хөгжлийн замд Финляндын боловсролын тогтолцоо ирээдүйд ямар сорилттой тулгарч магадгүй вэ? Энд юуны түрүүнд улам нэмэгдэж буй цагаачдын хүүхдүүдийг сургуульд амжилттай хамруулан сургах сорилт тулгарч байгаа юм.  Финляндын хувьд энэ нь онцгой зүйл биш ажээ. Энэ нь Европын олон үндэстний өмнө тулгарсан асуудал бөгөөд зарим нь асуудлыг бусдаасаа илүү амжилттай шийдэж байна. Хэдийгээр цагаачдын хүүхдүүд Финляндын сурагчдын 3 хувийг эзлэх боловч энэ хувь өсч байна. Дээр өгүүлсэнчлэн Хелсинкийн зарим сургуульд сурагчдын бараг тэн хагас нь цагаач сурагч болжээ. Өнөөг хүртэл Финлянд улс цагаачдын хүүхдүүдэд эх хэлээрээ үргэлжлэн боловсрол эзэмших сонголтыг олгох, бүх цагаач хүүхдүүдэд эх хэлийг нь зааж сургах үүрэг хариуцлага үүрч байна. Гэвч Жоуни Валижарвийн ажиглаж бугаар энэ практик цаашид улам бүр асуудал болж байна. Тэрээр ингэж өгүүллээ:

“Цагаачдын хүүхдүүд өөрийн хэлээр суралцахад ач холбогдол өгч ирсэн уламжлал бидэнд бий. Бид Шведийн нэг хэсэг байхдаа фин хэлээр сурах эрх хүсдэг байсан өөрийн түүхийг санадаг. Энэ шалтгаанаар бид үүнийг хийж ирсэн. Түүгээр зогсохгүй манай хүн амын зөвхөн 5 хувь нь швед хэлээр ярьдаг боловч тэд бидэнтэй адил өөрийн хэлээр сурах ижил эрхтэй болсон. Гэвч таны хувьд хэлний тоо улам олшрох үед өөрийн хэлээр сурах эрхийг дээрх шиг үргэлжлүүлэн олгоод байх боломжгүй байж магадгүй шүү дээ. Иймд Финий нийгэмд амьдрахын тулд эх хэлээ хадгалах явдлыг фин хэл сурахтай хэрхэн тэнцвэржүүлэх вэ гэсэн илүү том асуулт гарч байна. Шинээр ирэгсэдийг Шведийн нийгэмлэгт нэгдэх ёстой хэмээн шведүүд өөрийхөөрөө зүтгэж буйд бид шүүмжлэлтэй хандаж байгаа. Гэхдээ бүх цагаач хүүхдэд тэдний хэлээр зааж сургах багш олоход их хэмжээний зардал болон бэрхшээл тулгарч байгаа учраас бид энэ чиглэлийг баримтлахад хүрч байна.”

Финляндын ирээдүйн талаар асууж магадгүй хоёр дахь асуулт нь тус тогтолцоо сургууль төгсөгчдийн хамгийн чадварлаг хэсгээс багш нарыг сонгож ирсэн өөрийн чадавхид асар ихээр найддагтай нь холбоотой юм. Багшийн ажилд фин залуус татагдахаа байж мэдэх тийм нөхцөл үүснэ гэж төсөөлж болох уу? Ажил мэргэжлүүдийн хувьд нийгэмд эзлэх байр суурь нь унаж, дээшлэх давтамж байдаг билээ. Дараах тохиолдлыг бодож үзье. Зарим ажиглагчдын түгшиж байгаагаар Финляндад боловсролыг илүү төвлөрсөн удирдлагатай болгох тал руу жингийн туухай хазайж эхэлжээ. Хэрэв бусад орнууд PISA үнэлгээнд Финляндыг орхиж эхэлбэл Финляндын боловсролыг хүчтэй гараар удирдан чиглүүлэх арга хэмжээ авахыг яамнаасаа шаардах болов уу? Хэрэв ийм явдал тохиолдвол залуус багшийн ажилд үргэлжлэн татагдсаар байх уу?

Гуравдахь асуулт нь ахлах ангийн түвшинд ерөнхий ба техник мэргэжлийн боловсролын хооронд буй ялгаатай холбоотой юм. Ахлах дунд боловсролыг хооронд нь зааглахыг дэмжих нийгмийн зөвшилцөл хүчтэй байгаа харагдавч хүндэтгэл хүлээсэн, арвин туршлагатай боловсролын түшмэл асан нэгэн ерөнхий суурь боловсролын сургуулийн захиралыг хэзээ нэг өдөр ахлах дунд боловсролын түвшинд ажиллуулж болох уу гэдгийг асууж байна.

Жоуни Валижарвийн өгүүлснээр сүүлийн үед фин сурагчид суурь боловсролын сургууль төгссөний дараа техник мэргэжлийн ахлах сургуульд элсэн орох явдал нэмэгдэх болсноос үүдэн ерөнхий боловсролын ахлах сургуулийн сурагчдын тоо цөөрөх хандлагатай болжээ. Хэрэв байдал хэвээр үргэлжилвэл ахлах сургуулиуд сурагчаа алдаж, улмаар олон тооны ерөнхий боловсролын ахлах сургуулийг татан буулгах аюул нүүрлэх юм.   

Өнөөгийн боловсролын бодлого сурагчдад илүү өргөн хүрээний, уян хатан сурах сонголт бий болгохын тулд ахлах боловсролын хоёр хэв шинж хоорондын хамтын ажиллагааг хүчтэй дэмжиж байна. Жоуни Валижарвийн итгэж буйгаар залуусын дунд техник мэргэжлийн боловсролын нэр хүнд өсөж байгаа нь орон нутгийн түвшинд хоёр төрлийн сургууль хоорондын хамтын ажиллагааг улам өргөжүүлэх шахалт шаардлагыг үүсгэх төлөвтэй байна.

 

 

ФИНЛЯНДААС АВАХ СУРГАМЖ

Финлянд улсын цомхон хэмжээ, соёлын харьцангуй нэгдмэл байдал, эдийн засгийн хүчин чадал (ойрын жилүүдэд олсон)-ын ил харагдах бүхий л давуу талыг авч үзэхдээ дараах хоёр баримтыг эргэн санах нь чухал юм. 1970-аад онд насанд хүрсэн финчүүдийн зөвхөн 30 хувь нь ахлах дунд сургууль дүүргэж байжээ. Мөн 1993 онд тус улс эдийн засгийн хувьд нурж унахад ойрхон байв. Харин Финлянд боловсролын амжилтаар тэргүүлэх эгнээнд дэвшсэн нь содон үйл явдал байсан юм. Энэ нь удаан хугацааны туршид ул суурьтай, бүрэн дүүрэн хэрэгжүүлсэн, тогтвортой цогц бодлого шийдвэрийн үр дүн байв. Үүнийг тус орны боловсролд нөлөөлсөн өвөрмөгц соёл, түүхийн хүчин зүйлтэй нь адил хэмжээнд авч үзэж болох юм.

 

Боловсрол ба хүүхдийн төлөө үүрэг хариуцлага                                                            

Боловсрол ба хүүхдийн сайн сайхны төлөө үүрэг хариуцлага хүлээх нь Финляндын соёлд гүнзгий үндэстэй бөгөөд тус улсад суурь боловсролын цогц сургуулийн төлөөх хөдөлгөөн өрнөх хөрс суурь болжээ. Финляндын шинэчлэлийн түүхэнд анхаарал татсан нэг зүйл нь хүүхдүүд нийтлэг цогц сургуулийн тогтолцоонд хамтдаа боловсрол эзэмших ёстой гэсэн улс төрийн зөвшилцөл нь засгийн газар удаа дараа солигдсон 50 жилийн туршид ч хэвээр хадгалагдсан явдал юм.

 

Бүх нийтийн өндөр амжилт ба соёлын дэмжлэг

Суурь боловсролын цогц сургууль байгуулсны цаана бүх хүүхдээс өндөр түвшний сурлагын амжилт хүлээнэ, гэр бүлийн байдал ба орон нутгийн онцлог хүүхдийн өмнө нээлттэй боловсролын боломжийг хязгаарлах ёсгүй гэсэн суурь итгэл үнэмшил оршиж байв. Гэвч финчүүд “сурлагын өндөр амжилт” гэдгийг хоёр, гурван хичээлийн стандарт шалгалтын гүйцэтгэлээр бус, харин илүү ач холбогдолтой өргөн хүрээнд тодорхойлжээ. Финчүүд бүх сурагч, тэдний дотор ахлах дунд боловсролын түвшинд техник мэргэжлийн боловсролын зам сонгож буй сурагчдад өргөн хүрээний, баялаг сургалтын хөтөлбөр санал болгодог хэмээн өөрөөрөө бахархадаг байна.

 

Багш, захиралын чанар

Олон оронд чанартай багшлах боловсон хүчин бэлдэж, ажлын байранд нь тогтоохын ач холбогдлыг ярьдаг боловч амьдрал дээр биелэлээ олдоггүй билээ. Харин Финлянд зэрэг цөөн улс энэ зорилтыг хэрэгжүүлэхийн төлөө хоёргүй сэтгэлээр зүтгэж байна. Финлянд улс багш болоход мэргэжлийн өндөр босго тогтоож, багшид илүү бие даасан байдал, сурагчдаа хянах эрх олгож,  ажиллах нөхцөлийг нь сайжруулснаар багш нь залуу финчүүдийн хамгийн их хүсдэг ганц мэргэжил болжээ. Үүний үр дүнд багш нь Финляндад маш их өрсөлдөөнийг дамжин эзэмшдэг ажил мэргэжил болж, өндөр ур чадвартай багш нар улс орны өнцөг булан бүрт ажиллах болов. Багшлах боловсон хүчний чанар нь Финий сургуулиудын өндөр түвшний жигд сурлагын амжилтын гол хүчин зүйл байх магадлалтай юм.

Саяхныг хүртэл Финлянд нь захиралыг ажилд авч, сургаж, тасралтгүй хөгжүүлэхэд дээрхтэй ижил хэмжээнд анхаарал хандуулдаггүй байсан мэт харагддаг. Гэвч Финий сургуулиуд чадварлаг удирдлагагүйгээр, ялангуяа тэд бие даасан эрх эдэлж буй өнөөгийн нөхцөлд энэ өндөр амжилтыг үзүүлсэн гэж итгэхэд бэрх ажээ.

 

Хариуцлага

Финляндад хариуцлага чухал гэдэг нь тодорхой юм. Гэвч энэ нь бараг бүхэлдээ мэргэжлийн хариуцлагын загвар ажээ. Хариуцлагын хамгийн хүчтэй илрэл Финий сургуулиуд сурах бэрхшээлтэй сурагчдын төлөө хамтын хариуцлага хүлээх хэр зэрэг зохион байгуулалттай вэ гэдгээс нь харагддаг. Фин багш нарыг бэрхшээлтэй хүүхдүүдийг таниж, тэдгээр хүүхдүүд няцах, ангийн сурагчдаасаа сурлагаар хоцрохоос сэргийлэн арга хэмжээ авахад сургадаг байна. Сургууль бүр тусгайлан сургасан мэргэжилтэн буюу тусгай багштай байдаг нь сурагчийг дэмжихэд энгийн ангийн багшид илүү хялбар, бэрхшээлтэй тулгарсан сурагчийг анзааралгүй орхих явдал хамаагүй бага гэсэн үг юм. Финляндын сургуулиуд хэмжээгээр жижиг байдаг нь сурагч асрах бүлэг өөрт буй нөөц бололцоог шуурхай зохион байгуулдагтай адил энд чухал хүчин зүйл юм. Дахин өгүүлэхэд дээрх элментүүд Финляндад дээгүүр, доогуур сурлагын амжилт үзүүлж буй сургуулиуд, сурагчдын хоорондын ялгаа бусад бүх үндэстэнтэй харьцуулахад яагаад бага байдгийг тайлбарлахад дөхөм болж байна.

 

Хэр их мөнгө зарцуулдаг вэ?

Финлянд нь OECD-ийн орнууд дундаа сургуульд хамгийн их хөрөнгө зарцуулдаг улс биш юм. Иймд мөнгө Финляндын амжилтыг тайлбарлах чухал хүчин зүйл биш ажээ. Багшийн цалингийн хэмжээ нь Европын орнуудын дундаж түвшинд байна. Сургуулиуд нь хэмжээгээр жижиг. Гэхдээ тэдний удирдлагын тогтмол зардал ч хамгийн бага хэмжээнд байх ажээ. Түүгээр зогсохгүй том сургуулиудад захирал нь өөрөө хичээл заах хэрэгтэй бөгөөд сургуулийн нөөц бололцоог анги танхимын сургалт руу ихээр төвлөрүүлдэг байна. Тусгай боловсрол шаардлагатай сурагчдыг аль болох энгийн ангид сургадаг тул тусгай боловсролд зарцуулах зардал нь тэдгээр сурагчдыг тусгаарлан сургахад үлэмж анхаардаг улсуудаас хамаагүй доогуур ажээ.

 

Заалтын практик

Гучин жилийн өмнө багш бэлтгэх сургалтыг их сургуульд шилжүүлэх, сургалтын шаардлагыг дээшлүүлж, хугацааг нь уртасгах шийдвэр гаргасан нь суурь боловсролын цогц сургуульд чадвар, арга барилын хувьд янз бүр суралцагчдын хэрэгцээг хангахад оршиж байв. Дээр өгүүлсэнчлэн энэхүү сорилтын нэг хэсэг нь сурах бэрхшээлийг оношилж, цаг алдалгүй арга хэмжээ авахад багш нарыг сургах байв. Гэхдээ, ялангуяа 1989 онд сурагчдыг чадвараар нь ялгах тогтолцоог бүрэн халсны дараа гарч ирсэн илүү том сорилт нь чадвар, арга барилын хувьд янз бүр нэг ангид заалтаа хангалттай хэмжээнд хувилбаржуулахад багш нарт туслах байсан юм. Финий багш боловсролын хөтөлбөрүүд нь багшийн дээрх чадваруудыг хөгжүүлэх, ялангуяа их сургуулийн загвар сургуульд мастер багшийн удирдлага дор өргөтгөсөн дадлагаар дамжуулан хөгжүүлэхэд анхаарлаа чиглүүлдэг байна.

 

Сургуулийн зохион байгуулалт

Мэдээж хэрэг энэ нь өнгөрсөн хэдэн арван жилийн хугацаанд Финляндын шинэчлэлийн агендаг чиглүүлж буй үндсэн санаа байсан юм. Үндсэндээ бүх ажиглагч, Финий бодлого гаргагчдын үзэж буйгаар 1917 онд Финлянд тусгаар тогтнолоо олж авснаас хойш боловсролын талаар гаргасан бодлогын хамгийн чухал ганц шийдвэр нь нийгмийн бүх анги давхаргын сурагчдад үйлчлэх нийтлэг, чадвараар нь ялгадаггүй, нэгдмэл сургуулийн тогтолцоог бий болгох байсан юм.  

Өнгөрсөн арван жилийн хугацаанд олон улсад боловсролын манлайлагчийн байр сууринд хүрч очсон Финляндын гайхалтай ахиц дэвшилд хавсран нөлөөлсөн бусад бүх бодлого шийдвэр нь дээрх суурь шийдвэрээс урган гарсан ажээ. Суурь боловсролын цогц сургуулийн тогтолцоо бий болгосон нь дангаараа ахиц дэвшлийн баталгаа биш байсан гэдэг нь тодорхой билээ. Харин фин сурагчид гайхалтай өндөр, жигд амжилт гаргахад нөлөөлсөн бас нэг хүчин зүйл нь шинэ бүтцийг хэрэгжүүлэх тогтвортой, ихээхэн бодож боловсруулсан арга зам ажээ. Ялангуяа суурь боловсролын цогц сургууль суурилж буй үнэт зүйлийн төлөө хариуцлага хүлээсэн, энэ сургуулийн хоорондоо ялгаатай суралцагчдын хэрэгцээнд нийцэх чадвартай багшлах боловсон хүчнийг элсүүлэн авч, хөгжүүлэхэд хөрөнгө оруулсан явлыг цохон тэмдэглэх хэрэгтэй юм.

 

Шинэчлэлийн үр дүн эдийн засгийн хөгжилд

Финляндын тухай олон талаар хамгийн онцгой, сэтгэл хөдөлгөм зүйл нь түүний боловсролын тогтолцоо эдийн засаг, нийгмийн бүтэцтэйгээ нягт зохицон хөгжиж ирсэнд байгаа юм. Дээр өгүүлсэнчлэн Финляндын боловсролын шинэчлэлийн хөгжлийн түүхийг 1960, 1970-аад оны төрийн халамжийн хөгжил ба сүүлийн хорин жилд хөгжсөн өндөр технологи, мэдлэгт суурилсан эдийн засагтай нь холбон авч үзэхгүйгээр ярих аргагүй. Тус илтгэлийн эхний бүлэгт Финлянд нь боловсролын хэмжүүрээр дээд үзүүлэлтүүдийг хангасан гэдгийг өгүүлсэн билээ. Инноваци ба судалгаа, хөгжилд оруулах тасралтгүй хөрөнгө оруулалт нь тус улсын эдийн засгийг чиглүүлэн авч явдаг. Фин багш нарыг ахлах дунд сургууль төгсөгчдийн шилэг дөрөвний нэгээс шилж авна. Багш нар нь мэргэжлийн өндөр мэдлэгтэй ажилчин бөгөөд нийгэмд энэ хэрээр байр суурь эзлэх ажээ. Хяналтын албыг татан буулгасан ба хөндлөнгийн үнэлгээ байдаггүй гэдгээс үзвэл хариуцлага нь бараг бүхэлдээ мэргэжлийн хүрээнд байх ажээ. Финляндын сургалтын хөтөлбөрийн аргазүй, заалтын удирдамж нь асуулт, эрэл хайгуулд суурилсан суралцахуйн аргыг дэмжих зориулалттай билээ.

 

Мэдлэгийн эдийн засгийн зан үйлд сургах нь              

Фин сургуулиуд залуу хүмүүст шинийг санаачлагчдад байдаг дараах оюуны чанар, зуршлыг суулгахаар ажилладаг байна: бүтээлч сэтгэлгээ, хөрвөх чадвар, санаачлага, эрсдлээс үл эмээх чанар, шинэ нөхцөлд мэдлэгээ ашиглах чадвар. Зарим шүүмжлэгч Финляндын PISA үнэлгээн дэх тогтмол өндөр гүйцэтгэлийг ямар нэг байдлаар PISA үнэлгээний шалгуурын дагуу заах сургах явдал болон Финий боловсролын тогтолцооны үнэт зүйлс, зорилгууд хоорондоо зохицож буйтай холбон үздэг. Зарим талаар энэ нь үнэн юм. Гэвч үүнийг Финий тогтолцооны талаарх шүүмжлэл гэхэд хэцүү ажээ. Финчүүд хөгжил, дэвшлийг нь үргэлжлүүлэн чиглүүлж авч явах инноваци ба шинэ бизнес бүхий эдийн засагт зориулан хүмүүсээ бэлдэж буйд огт харамсахгүй байна.  

 

Орчуулсан эх сурвалжийн тухай: http://gashuun.mn/84

 

Холбоотой мэдээлэл

Японы боловсролын тогтолцоо: http://gashuun.mn/153

Германы боловсролын тогтолцоо: http://gashuun.mn/138

Канадын боловсролын тогтолцоо: http://gashuun.mn/125

Сингапурын боловсролын тогтолцоо: http://gashuun.mn/90

Хонг Конгийн боловсролын тогтолцоо: http://gashuun.mn/85

 

                              

 

                                                                                        

 

 

 

 

Холбоотой мэдээнүүд

Сэтгэгдэл бичих

Анхааруулга

Уншигч танд дээрх мэдээ, нийтлэлтэй холбоотой соёлч боловсон, зүй зохистой хэлэлцүүлэг үүсгэх, хувийн үзэл бодлоо илэрхийлэх боломжийг олгож байна.
Та сэтгэгдэл бичихдээ дараах хэдэн зүйлийг анхаарна уу!
  • Аливаа зүйлд санал, үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх нь ардчилсан чөлөөт нийгмийн зарчим хэдий ч өөрийн эрх нь бусдын эрх ашгаар хязгаарлагдаж байдаг тул Та бусдад хүндэтгэлтэй хандаж, зөвхөн тухайн мэдээ, нийтлэлтэй холбоотой саналаа илэрхийлнэ үү.
Дэлгэрэнгүй...

Уншигчдын сэтгэгдлүүд   [ 0 ]

Их уншсанИх сэтгэгдэлтэй

Ц.Мөнх-Оргил: Хятадууд олноор давхар иргэншилтэй болохоос айх хэрэггүй Уншсан тоо: 86954

Судлаач Д.Ганхуяг маш ноцтой мэдээлэл дэлгэв Уншсан тоо: 76140

Монгол хүн хийгээд Хятад хүн Уншсан тоо: 69765

Эрлийзүүдээс болж Монгол хүн гишгэх газаргүй болно Уншсан тоо: 46602

5 сая Хятад визгүй ирэх нь үнэн юм байна Уншсан тоо: 40831

Ц.Элбэгдоржийн санаачлагаар маш аюултай хууль батлагдах нь Уншсан тоо: 31826

Ш.Гантулга: Ц.Мөнх-Оргил эх орноосоо урвасан Уншсан тоо: 29415

Шинэ хуулиар Халх голын сав газар Солонгосын мэдэлд очих нь баттай болно Уншсан тоо: 28682

Тэмцэгч Э.Цэрэн дарга нарын дарамтаас болж эх орноосоо гарах нь Уншсан тоо: 27689

Хойд Солонгос юу үйлдвэрлэж чадах вэ? Уншсан тоо: 24074

Бүх цаг үеийн хамгийн агуу 100 роман Уншсан тоо: 22595

Манжууд Хятадаас бус, Монголоос үг зээлээд байсан нь сонин Уншсан тоо: 21060

Ард түмэн цөхөрч дуусаад, уурсаж эхэллээ! Уншсан тоо: 20120

Он гараад Монгол улс дампуурлаа зарлаж магадгүй Уншсан тоо: 18643

Од болон гялалзаж яваа Монгол охин Уншсан тоо: 18150

Монголыг Хятадад нэгтгэх нууц байгууллага амжилттай ажиллаж байжээ Уншсан тоо: 18094

Хятадууд бөөнөөрөө үнэмлэх авч Монголд зорчино... Уншсан тоо: 17756

Монгол “секс тур диваажин” гэдгээр Солонгост алдаршиж байна Уншсан тоо: 17572

Давхар иргэншил Хятадын тагнуулын ажиллагаа байж болзошгүй гэв! Уншсан тоо: 17492

Сүхбаатарт Хятад номертой машинууд хөлхөлдөж байна (Фото) Уншсан тоо: 16749

“Хөх толбо"-ын тухай Үлгэр ба Үнэн Уншсан тоо: 16596

Хятадын эрлийзүүд аюултай юу? Уншсан тоо: 16005

АНУ Монголд сануулга өгөв! Уншсан тоо: 14474

“Өдрийн сонин” Хятадуудыг визгүй оруулъя гэж ухуулж байна! Уншсан тоо: 13058

Сайн малчин Сян Фин буюу Хятаджиж буй Өмнөговь аймаг Уншсан тоо: 11809

Барак Обамаг зогсоосон цөс ихт Тува эр Уншсан тоо: 11564

Хятадын авлига ба Элбэгдоржийн хуулийн төслийн эрсдэл Уншсан тоо: 11208

Б.Насанбаяр даргын тухай сөрөг мэдээ тараасан хүмүүст хариуцлага тооцохоор боллоо! Уншсан тоо: 11011

Хятадын мөнгө хүүлэл 100 жилийн дараа эргэн ирлээ! Уншсан тоо: 10272

Монголын эрчим хүчний салбар Хятадын мэдэлд орох гэж байна Уншсан тоо: 9864